ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Нояб 06 2019

Суқути 4 императорӣ

28.06.1914 дар Сараево, валиаҳди императории Австро-Венгрия эртсгертсог Франс Фердинанд аз ҷониби миллигарои серб Гаврила Принтсип кушта шуд. ин қатл баҳонаи хубе ба дасти ҷангафрӯзони австрягӣ ва олмонӣ дод ва баъди чанде онҳо ин ҷангро дар амал пиёда карданд. Мардуми Босния ва Гертсоговин, ки аз ҷониби Австро-Венгрия тасхир шуда буданд, бо габсбургҳо муносибате хубе надоштанд ва аз ҳама бештар сербҳоро ҳузури австриягиҳо дар ин манотиқ озурда мекард. Сербҳо доимо дар орзӯи Югославияи бузург буданду тавонистанд ба русҳо низ ин фикрро талқин кунанд. Русия бошад барои пиёда кардани аҳдофи ниҳоии сербҳо ёрӣ мекард ва баъди чанде дар гӯшаҳои гуногуни импературии габсбургҳо ташкилотҳои гуногуни махфӣ пайдо шуданд ва ин ҳама бо пули русӣ таъмин шуда, ба таъбири имрӯз, фаъолияти азими террористиро дар қаламрави импературии австро-венгерӣ ба роҳ монданд. Вақте валиаҳди импературӣ эртсгертсог Франс дар авохири июни с.1914 барои назорат аз машқҳои ҳарбӣ ба Босния сафар кард, яке аз ин ташкилотҳо "Млада Босния" нақшаи қатли ӯро пиёда намуд. Машқҳои ҳарбӣ дар Босния 28 июн оғоз мешуданд, ки ин рӯз мутобиқ буд бо иди миллии сербҳо "Рӯзи Видов". Сербҳо дар ин рӯз шаҳидони худро дар майдони Косово (муҳорибаи таърихии туркҳо бо сербҳо дар с.1389) ёд мекунанд ва ин ид барояшон мисли 9 май барои собиқ СССР муқаддас аст. Австрягиҳо инро хуб медонистанд, лек бо вуҷуди ин аз кор даст накашиданд. Баъзе муътақиданд, ки императур Франс Иосиф дидаву дониста ҷиянашро ба куштан дод. 

Чанд тан аз қотилон дастгир ва яке ҳини пурсуҷӯ иқрор шуд, силоҳу лавозимотро барои амалиёт ҳукумати Сербия дар ихтиёри онҳо қарор додааст. Чун дар суиқасд Сербия гумонбар шуд, Австро-Венгрия ба ҳукумати ин кишвар бо талаби таҳдидомез баромад кард, ки дар таърихнигорӣ бо "ултиматуми июлӣ" маъруф аст.

Чоршанбе, Окт 30 2019

Тирамоҳи с.1962 дар таърихи ҷанги сард яке аз саҳифаҳои буҳронист. Моҳи октябр дар соҳилҳои Куба иттифоқоте рух доданд, ки қариб ба ҷанги 3-уми ҷаҳонӣ оғоз мегузошт. Аввалҳои даҳаи 1960 рақобати 2 абарқудрат-СССР ва ИМА ба авҷи аълои худ расид. С.1962 амрикоиҳо тавонистанд бо Туркия забон 1 карда, мушакҳои ҷангии "Юпитер"-ро дар ин кишвар мустақар созанд. Акнун мушакҳои ИМА дар зарфи 10 дақиқа ба муҳимтарин марказҳои СССР мерасиданд ва мушакҳои шӯравӣ бошанд, танҳо баъди 25 дақиқа ба ҳудуди ИМА расидагӣ мекарданд. Мушакҳои амрикоӣ дар Туркия Маскавро сахт нороҳат карда буд ва Хрушев ба ҳарбиён дастур дод, ҳар чи зудтар ИМАро дар ҷояш шинонанд.

Дар ин вазъият дар Маскав ба ёди Фидел Кастро афтоданд, ки сахт аз ИМА нафрат дошт ва амрикоиҳо ба ҳар роҳ мекӯшиданд ӯро аз қудрат дур кунанд ва Кубаро ба лонаи демократӣ табдил диҳанд. Аллакай тобистони с.1962 Нерӯҳои мусаллаҳи СССР дар ҷазираи Озодӣ 40.000 нафарро ташкил медоданд. Аммо нерӯи пиёданизом он ҷо кофӣ набуд ва дар Маскав қарор доданд, ҳарчи зудтар мушакҳои ҷангиро ба ин кишвар интиқол диҳанд. Ба амалиёт "Анадырь", номи пойтахти Округи автономии Чукоткаро гузоштанд. Ба иштирокчиёни амалиёт дастур дода шуд, либосҳои зимистонӣ ва лижа ҳамроҳ гиранд. Ба шаҳодати Дмитрий Язов-вазири вақти мудофиаи СССР, ки худ иштирокчии бевоситаи амалиёт буд: "Касе аз иштирокчиёни амалиёт намедонист, ки куҷо меравем. Вақте аз Ламанш гузаштем, мактуби муҳрзадаро боз кардем. Он ҷо 1 маълумоти таърихӣ дар бораи Куба буду халос. Танҳо дар баҳри Сарагосса фаҳмидем, ки ба кадом бандар бояд равем".

Бо ҳамин, 42 мушаки Р-12-и шӯравӣ бо муваффақият ба Куба расиданд. Масофаи парвози мушакҳо якбора иваз шуд. Акнун мушакҳои шӯравӣ дар кӯтоҳтарин муддат ба муҳимтарин нуқоти соҳили Атлантики ИМА мерасиданд, лек хурсандии Маскав дер напоид. 14.10.1962 тайёраи ҷосусии U-2-и нерӯҳои ҳавоии ИМА дар яке аз парвозҳояш дар наздикии деҳаи Сан-Кристобал мушакҳои шӯравиро ошкор намуд.

Чоршанбе, Окт 23 2019

 

Орзуи ноумед

Овози ин фард дар 1 буръае аз таърих воқеъан афсонавӣ гардид ва ба соҳибаш шуҳрати зиёд овард. Солҳои тӯлонӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ Юрий Левитан меҳмони ҳар хонадон буд ва хабарҳои хубу бадро ба самъи шаҳрвандон мерасонд. Дар ҳақиқат, наттоқи радиёӣ Юрий Левитан, яке аз маъруфтарин чеҳраҳои собиқ СССР будӣ. Ибораи "Маскав гап мезанад" (“Говорит Москва”), ки ба таъбире корти брендии Левитан гардид, ба хурду бузурги СССР ошно буд.

Юрий Левитан (Юдка Беркович) 19.09.1914 дар вилояти Белгород ба дунё омадааст. Аз хурдӣ мехост синамогар бошад ва ният дошт дар ин ҷода шӯҳрати ҷаҳонӣ касб кунад. Пас аз хатми мактаб ба Маскав омад ва ҳуҷҷатҳояшро ба техникуми синамогарӣ супурд. Мутаассифона, аъзои комиссия дар симои ин ҷавон синамочиро надиданд ва ӯро ноумед карданд. Аз техникум ноумед берун омад ва сари роҳ рӯи сутуне эълонеро дид. Дар эълон гуфта мешуд, ки радио барои интихоби барандагон озмун эълон кардааст. Левитани ҷавон қарор дод 1 бор дар ин самт ҳам бахташро санҷад ва ин интихобаш дуруст баромад. Ба озмун рафт, лек ин ҷо низ дар оғоз кораш омад накард, зеро бо лаҳҷаи белгородӣ сӯҳбат мекард ва дар ин шева мардум ба ҷои "а" ҳарфи "о"-ро истифода мебурданд. Бо вуҷуди ин, овози Левитан аъзои озмунро шефта кард ва ба ӯ пешниҳод доданд, ки дар ҳайъати гурӯҳи шогирдони Радиокомитет 1 давраи омӯзиширо гузарад. 

Шаби тақдирсоз

Левитан фаъолияташро дар радио оғоз кард. Дар аввал танҳо рӯзномаҳоро интиқол медод ва барои кормандон қаҳва омода мекард. Ба таъбире, курери ин коргоҳ шуд. Бо ин кори рӯзонаи Левитан поён меёфт ва кори шабонааш сар мешуд. Наттоқи оянда шабҳоро дар омӯзиши тӯлонӣ пушти сар карда, мекӯшид лаҳҷаашро дуруст кунад. Рафта-рафта ин нуқсро бартараф кард ва баъди чанде ба ӯ иҷоза доданд, дар эфири шабона, нашрияҳои давриро қироат кунад, то дуртарин сокинони кишвар тавонанд пеш аз ҳама аз ахбори асосии Маскав огоҳ шаванд.

Чоршанбе, Окт 16 2019

Вилояти лағвшуда

Октябр дар таърихи Тоҷикистони шӯравӣ моҳи бисёр муҳим аст. Маҳз дар ин моҳ таъсиси 2 ҷумҳурии шӯравии тоҷикон рост меояд. 14.10.1924 тоҷикон соҳиби ҷумҳурии шӯравии мухтор гардиданд ва 16.10.1929 бошад Ҷумҳурии шӯравии Тоҷикистон таъсис ёфт. Пас аз ғалабаи болшевикон дар Осиёи Миёна (ОМ) Ҷумҳуриҳои Халқӣ-Шӯравии Бухоро ва Хоразм таъсис дода шуданд. Дар шимоли инҳо бошад Ҷумҳурии Шӯравии Мухтори Туркистон қомат афрохта буд, лек ин вазъ роҳбарияти болшевикиро қонеъ намекард ва сентябри с.1924 ба ниҳодҳои олии ҳокимияти давлатӣ дар ОМ аз Маскав дастур дода шуд, ки тақсимоти миллӣ-маҳаллиро дар минтақа амалӣ гардонанд. Бо ин мақсад 27.10.1924 Сессияи 2-уми КМИ СССР қарори тақсимоти миллӣ-маҳаллиро ба тасвиб расонид ва барои пиёда кардани ин тақсимот комиссияи вежае таъсис дод. Ба ин комиссия яке аз болшевикони собиқадор Исаак Зеленский роҳбарӣ мекард.

Роҳбарияти Ҷумҳуриҳои Шӯравии ОМ низ даст ба кор шуданд ва дар натиҷа муборизаи тезутунди гурӯҳҳои гуногуни сиёсӣ сар зад. Роҳбарияти Ҷумҳурии Халқии Бухоро ва Хоразм қариб ба пуррагӣ дар мавқеи пантуркистӣ қарор дошта, мехостанд ба русҳо нишон диҳанд, ки дар ОМ 1 миллати бузурги турк сокин аст ва таъсиси ҷамоҳири миллӣ ба нафъи мардум нест. Ин роҳбарони ҷадид, ки бештар аз ҳизби ҷавонбухориён ва бо кӯмаки сарбозои сурх ба қудрат расида буданд, ҳоло мехостанд бо истифода аз вазъ кишварҳои нерумандтаре барои худ бисозанд. Вале ин кӯшиши дар зоҳир одилона 1 монеаи ҷиддӣ дошт ва он ҳам ба куллӣ нодида гирифтан ва инкори мавҷудияти 1 миллат. Аз ҳама шигифтовар ин буд, ки роҳбарони дастаи аввали ҳизби ҷавонбухориён мисли Файзуллоҳ Хоҷаев, Абдурауфи Фитрат намояндаи миллати тоҷик буданд, лек ҳастии тоҷикро дар ин сарзамин инкор карданд.

Чоршанбе, Окт 09 2019

 

Импичмент

Аввали октябри с.1993 дар ш.Маскав ҳаводисе сар заданд, ки ба задухӯрди мусаллаҳона оварда расонид ва боиси рехтани хуни мардум шуд. Дар натиҷа, тибқи ахбори расмӣ беш аз 150 тан ва тибқи сарчашмаҳои мустақил беш аз 1000 кас ҳалок шуд. Дар Русия баъди таъсиси мансаби президентӣ дар с.1990 як навъ дуҳокимиятӣ ба амал омад. Тибқи Сарқонуни Русия ҳокимияти олӣ дар ин кишвар ба Анҷумани вакилони мардумӣ тааллуқ дошт. Бештари вакилон дар Шӯрои Олии Руссия фаъолият карда, дар оғоз аз Елсин ва ҷонибдоронаш тарафдорӣ карданд. Ҳини аз миён бардоштани М.Горбачев вакилон дар канори Елсин қарор гирифтанд ва ин дуҳокимиятӣ дар кишвар чандон ба назар намерасид. Лек баъдан вазъ дигар шуд. Сиёсати иқтисодии Елсин норизогии тарафдорони дирӯзаашро ба миён овард ва вакилон бо сарварии Руслан Хасбулатови чечен зидди президенти Русия шӯриданд. Даргирии тарафайн декабри с.1992 дар Анҷумани 7-и вакилон оғоз шуд. Дар ин Анҷуман онҳо ва роҳбарияти Шӯрои Олӣ давлати Егор Гайдарро зери танқиди сахт қарор доданд. Анҷуман номзади "ислоҳотчии" Елсинро ба вазифаи Раиси нави давлат рад кард ва президент дар ҷавоб масъаларо ба референдуми умумихалқӣ кашид ва аз вакилони мардумӣ хост, бигзор худи мардум қазоват кунад. 20.03.1993 Елсин тариқи ТВ ба мардум муроҷиат ва эълон кард, ки Қонуни асосиро лағв ва дар идоракунии кишвар "тартиботи хос"-ро ҷорӣ мекунад. Баъди 3 рӯз Суди конститутсионӣ назари худро ироа кард ва амалкарди Елсинро хилофи Сарқонун номид. 28 март ба қазия Анҷумани вакилон ҳамроҳ шуда, пешниҳоди Президент "оид ба баргузории интихоботи пеш аз мӯҳлати президент ва вакилони мардумӣ"-ро рад ва дар навбати худ барои аз вазифа гирифтани президент овоздиҳиро роҳандозӣ намуданд. Аммо кӯшиши онҳо барои эълони "импичмент" (нобоварӣ) амалӣ нашуд. Барои сабукдӯш кардани президент аз вазифа 617 вакил овоз дод, аммо барои қабули ин қарор 689 овоз лозим буд.

Чоршанбе, Окт 02 2019

 

Насими инқилоб дар Боку

20.09.1918 миёни истгоҳҳои Перевал ва Ахча-Қуймаи роҳи оҳани Красноводск-Ашқобод 26 комиссари Боку аз ҷониби эссерон ба қатл расонида шуданд. Ин рӯйдод сару садои зиёде дар Русия ба бор овард ва ҳизби эссеронро дар ҳолати бисёр бад қарор дод. Агарчи эссерон айбро ба гардани англисҳо партофтанд, лек тарафи англисӣ мегӯяд, аслан аз ин қазия хабар надоштаанд. Дар Боку ноябри с.1917, баъди 1 ҳафта аз суқути Ҳукумати Муваққат дар Петроград Шӯрои вакилони коргарӣ, деҳқонӣ ва аскарӣ (Шӯрои Боку) таъсис дода шуд. Ба он болшевик Степан Георгиевич Шаумян сарварӣ мекард. Апрели с.1918 ШБ бо ёрии дашнакҳои арманӣ қудратро дар шаҳр ба даст овард. 25.04.1918 дар нишасти ШБ шӯрои комиссарони халқӣ таъсис ёфт, ки аз болшевикону эссерони чап иборат ёфта буд. Ба ШКХ Боку болшевикон С.Шаумян, П.Ҷапаридзе, Я.Зевин, М.Азизбеков, Г.Корганов, Н.Нариманов, И.Фиолетов, А.Каринян, Н.Колесников ва аз эссерони чап-М.Вазиров ва И.Сузартсов шомил шуданд. Ҳукумати нав ба фаъолияти худ сар кард ва моҳи апрел Эъломияи барҳам додани моликияти хусусӣ ба амволи ғайриманқул дар шаҳрҳоро ба тасвиб расонид. Хонаҳои бисёре аз соҳибони қаблиашон гирифта ва ба коргарони бехона дода шуданд. Моҳи июн ШКХ Боку эъломияи милликунонии саноати нафтӣ ва милликунонии Флоти тиҷоратии каспиягиро қабул кард. Дар корхонаҳо вақти кории 8-соата ҷорӣ ва музди меҳнати коргарон зиёд шуд. Дар Боку Донишгоҳи халқӣ ва мактабҳо барои калонсолон ифтитоҳ ёфтанд. 18.06.1918 ШКХ Боку таҳти имзои Мир Ҳасан Вазиров эъломияи мусодиракунии заминҳои помешикҳои калонро ба тасвиб расонида, мусодиракунии заминҳо оғоз шуд.

саҳ 7 аз 38

Китобҳо

Flag Counter