ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Март 11 2020

Ҷашни қадимӣ

Иди занон таърихи қадима дорад ва ба андешаи бархе аз муаррихин онро ҳатто дар Руми қадим низ ҷашн мегирифтанд. Дар ин рӯз мардони румӣ ба занонашон ҳадяҳои гуногун тақдим мекарданд ва ҳатто занони ғуломро истироҳат медонанд.  Иди занон ҳамеша бо баҳор, зебогӣ ва латофату таровати занона алоқаманд буд. Дар ин рӯз одат шудааст мардон ҳамаи занон-модарон, бибиҳо, ҳамсарон ва духтаронро табрик гӯянд ва гулу дигар тӯҳфаҳо тақдимашон гардонанд.                                           Аммо ин ид аз оғоз ингуна набуд. Дар оғоз Рӯзи байналмилалии занон бештар ранги сиёсӣ дошт ва чун як рӯйдоди сиёсӣ қаламдод мегардид.Таърихи пайдоиши он низ бо инқилобҳо ва мубориза барои баробарҳуқуқии занон алоқаманд аст. Дар авохири қарни ХIX занон дар Аврупо дар вазъияти баде қарор доштанд. Он шабу рӯз занони ғарбӣ 16 соат меҳнат мекарданду аз ҳеҷ ҳуқуқе бархӯрдор набуданд. Бори аввал 8 марти соли 1857 занони Ню-Йорк аввалин иттифоқи касабаи худро таъсис доданду талаб карданд, рӯзи кориашон то 10 соат кам карда шавад ва музди меҳнаташон зиёд гардад. Бори дуввум, баъд аз 50 сол, дар охирин якшанбеи моҳи феврали соли 1908 занони Ню-Йорк боз ба кӯчаҳо рехтанд ва ин бор хостори ҳуқуқи ширкат дар интихобот шуданд. 

 

Сотсиалистон ва рӯзи зан                                                          

Расмӣ шудани 8 март ба фаъолияти сотсиалистон алоқамандӣ дорад. Соли 1910  дар пойтахти Дания шаҳри Копенгаген Конфронси дуввуми байналмилалии сотсиалистон доир гардид. Дар ин конфронс занони амрикоӣ ба сотсиалистони немис Роза Люксембург ва Клара Цеткин дидор намуда, баъди баррасии авзоъ, Клара Цеткин пешниҳод намуд, Рӯзи байналмилалии занонро таъсис диҳанд. Клара ба иштирокчиёни Конфронс "тезисҳои" худро пешкаш кард ва иддао намуд, ки ин рӯзи занон, баҳонаи хубе барои гузаронидани гирдиҳамоиҳо ва роҳпаймоиҳо хоҳад шуда, билохира занони дунёро барои муборизаи сиёсӣ муттаҳид хоҳад кард. Дар оғоз санаи баргузории рӯзи занон чандон мушаххас набуд. Ин идро дар кишварҳои ғарбӣ дар рӯзҳои гуногуни моҳи март ва май ҷашн мегирифтанд.

Чоршанбе, Март 04 2020

 

Рӯзи 25 феврал бо баҳонаи гаронии нон коргарони Петроград ба майдонҳои шаҳр мебароянд. Шаби ҳамон рӯз, подшоҳ Николаи-2 юм, ки худ дар пойтахт набуд ба нерӯҳои полис фармон медиҳад, ки бетартибиҳоро дар шаҳр қатъ кунанд. Дар баробари ин, Николаи 2-юм Думаи давлатиро низ пароканда мекунад. Аммо аз соати 12-и рӯзи 26 феврал дар Петроград гирдиҳамоиҳои нав шурӯ мегарданд. Пойтахти Русияро корпартоии умумӣ фаро мегирад ва нерӯҳои Артиш ба тарафи инқилобиён мегузаранд. Рӯзи дигар (27.02.) шӯришгарон бинои Арсенал ва Қасри Зимистонаро тассаруф намуда, бо ҳамин дар Русия ҳукумати сулолаи Романовҳо сарнагун гардид ва Кумитаи Муваққати Думаи Давлатӣ ба фаъолият шурӯ кард. Дар баробари ин коргарон низ ниҳоди ҳукуматии худро бо номи Кумитаи иҷрояи Шӯрои вакилони коргарон ва аскарон таъсис доданд. 

Замин ва Сулҳ

Инқилоби Февралӣ дар таърихи навини Русия нақши вежа дорад. Ин инқилоб ба ҳукумати 300-солаи сулолаи Романовӣ ва ҳамин тариқ ба сохти подшоҳӣ дар ин кишвар хотима дод ва аз ҳама асосӣ, як садди равониро (боварӣ бар устувории тартиботи вуҷуддошта, ки қарнҳо тавассути синфҳои ҳоким ба мардум иблоғ мегардид) бартараф намуд.                                                                               

Ин инқилоб чун ҳамоиши осоиштаи зиддиҷангии коргарон оғоз гардид, аммо нақши калидиро дар он боз деҳқонон бозиданд. Аскарони гарнизони Петроград, деҳқонбачаҳои шинелпӯш аз тиркушодан ба коргарони пойтахт сар боз заданд ва ҳамоиши осоишта ба шӯриш мубаддал гардид. Мавқеъи ишғол намудаи роҳбарияти Думаи давлатӣ низ ғалабаро осон кард. Аскарони шӯришгар худашон ба назди Дума омаданд ва аз вакилони мардуми талаб карданд қудратро дар кишвар ба дасти худ гиранд.      Ҳамин тариқ моҳи феврали соли 1917 ҳукумати мутлақаи подшоҳӣ дар симои Николаи 2-юм бо кӯшиши якҷояи тамоми нерӯҳои сиёси иҷтимоии мухолифин барканор карда шуд ва қудрат ба дасти Ҳукумати муваққат гузашт, ки асоси ин ҳукуматро намояндагони ҳизби кадетӣ, ки дар Дума аз ҳама зиёд намоянда доштанд, ташкил намуданд.

Чоршанбе, Фев 26 2020

 

Артиши ихтиёриён

Баъди гирифтани қудрат болшевикон кӯшиш мекарданд ҳамаи нишонаҳои давлати буржуазиро аз миён бардоранд. Артиши кӯҳна низ ба андешаи онҳо бояд нест карда мешуд. Ба андешаи пайравони Маркс дар рафти инқилоби сотсиалистӣ, пролетариат бояд артиши кӯҳнаро бо мардуми мусаллаҳ ҷойгузин мекард. Оммаи мардуми мусаллаҳ мебоист худаш аз дастовардҳои инқилобаш муҳофизат мекард. Болшевикон созмон додани ин гуна дастаҳои мусаллаҳро ҳанӯз пеш аз пирӯзии инқилобашон оғоз карда буданд. Ин дастаҳои лашкариёни инқилобӣ Гвардияи сурх ном гирифт. Аммо бархӯрдҳои аввали ҷангӣ бо немисҳо собит намуд, ки ин дастаҳои ихтиёрӣ наметавонанд бо артиши доимии таълимдида муқовимат кунанд ва болшевикон қарор доданд, артиши доимии худро созмон диҳанд.                                                                                                           

 Бори аввал дар бобати Артиши сурхи коргару деҳқонӣ дар “Декларатсияи ҳуқуқи мардуми мазлуми заҳматкаш”, ки аз ҷониби болшевикон моҳи январи соли 1918 қабул гардид, гуфта мешуд. Артиши нави болшевикон пеш аз ҳама чун ташкилоти синфии коргарон ва деҳқонон созмон меёфт. Интернатсионализм низ яке аз арзишҳои умдаи ин артиш ба шумор мерафт.Тибқи ин арзиш ба Артиши сурхи коргару деҳқон, на танҳо шаҳрвандони РСФСР, балки меҳнаткашони хориҷӣ низ  шомил мегардиданд. Интихобӣ будани ҳайати фармондеҳӣ низ яке аз хусусиёти дигари артиши нав ба шумор мерафт. Дар чанд моҳи аввали мавҷудияти ин артиши нав, қумандонҳо интихобӣ буданд, аммо моҳи апрели соли 1918 болшевикон интихоби қумандонҳоро лағв карданд ва дигар қумандонҳоро ниҳоди давлатии дахлдор таъин менамуд.                                                                                   

  Вежагии дигари Артиши сурх, вуҷуди ду ҳокимиятӣ дар он ба шумор мерафт. Дар ҳар қисми низомӣ дар қатори қумандон, комиссаре низ ҳузур дошт. Болшевикон баъди шикастҳои аввал дар ҷанги шаҳрвандӣ ба натиҷа расиданд, ки бе ҷалби қумандонҳои ҳирфаӣ наметавонанд артиши хубу ҷангандае дошта бошанд.

Панҷшанбе, Фев 20 2020

Қарзи башардӯстона

Зи чашми хештан омухтам оини ҳамдардӣ,

Ки ҳар узве ба дард ояд, ба ҳолаш дида мегиряд.

Замоне бо амри тақдиру даъвати Ватан-СССР, теъдоде аз аскарбачаҳою афсарбачаҳои тоҷику тоҷикистонӣ, қарзи башардӯстонаи худро дар Афғонистони ба пойгоҳи тохтутози манфиатхоҳон қарордошта, бо сарбаландӣ адо карданд. Теъдоде аз онҳо аз тири нохалафону дасисаи бегонагон дар ин қаламрав ба шаҳодат расиданд, зумраи дигар 31 сол муқаддам - 15 феврали соли 1989, зимни хуруҷи неруҳои Шӯравӣ аз хоки Афғонистон, бо ҷароҳатҳои хунину тани  афгору беҳол ба Ватан баргаштанд, ки то ба имрӯз дарду доғи он ҷанги хонумонсӯз дар қалбу ҷигар  доранд...  Санаи хуруҷи неруҳои собиқ Шӯравӣ аз хоки Афғонистон, ҳамчун санаи таърихӣ ҳамасола дар қаламрави собиқ кишварҳои Иттиҳоди Шӯравӣ, бахусус Тоҷикистон низ пуршукуҳ таҷлил мегардад. 

“Аскарбачаҳои ҷанги Афғон”

Дар ҷамъомади тантанавӣ бахшида ба ин санаи муҳим, ки дар қароргоҳи Ташкилоти ҷамъиятии “Маъюбони ҷанг дар Афғонистон” дар шаҳри Душанбе бо иштироки маъюбони ҷанги Афғонистону меҳмонон доир гардид,  баромадкунандагон аз он рӯзҳои сахту мушкил ва ҷонфидоиву ҷоннисории “Аскарбачаҳои ҷанги Афғон” (ибораи Бозор Собир) ёд оварда, аз парокандагиву нотифоқии имрӯзаи собиқ ҷанговарони интернатсионалист изҳори нороҳатию нигаронӣ мекарданд. 

Раиси Ташкилоти ҷамъиятии “Маъюбони ҷанг дар Афғонистон”, полковники мустаъфӣ Ҳикматулло Мирзоев, аз саҳму нақши Ташкилоти мазкур дар беҳбуд бахшидан ба вазъи иҷтимоии собиқадорони ҷанг бо ифтихор сухан ронда, аз он изҳори таассуф кард, ки имрӯз ветеранҳои ҷанги Афғонистон ба ҷамъияту гуруҳҳо ҷудо гардида, чунин омил миёни онҳо нотифоқию парокандагӣ эҷод кардааст.

Чоршанбе, Фев 12 2020

Дзержинскии сонӣ

9 феврали соли 1984 баъди бемории тӯлонӣ котиби аввали ҲК ИҶШС, Юрий Андропов аз олам чашм пӯшид. Андропов яке аз пурмуаммотарин чеҳраҳои сиёсии авохири СССР ба шумор мерафт ва марги ӯ сару садоҳои зиёдро дар ҷомеаи шӯравӣ эҷод кард. Ӯро мешавад охирин эҳёгари суннатҳои фаромӯшшудаи кишвари Шӯроҳо унвон кард. Андропов аз зумраи ангуштшумор сиёсатмадорони шӯравӣ ба шумор мерафт, ки вазъияти ногувори Иттиҳоди Шӯравиро дарк мекард  ва кӯшиш кард кишвари Шӯроҳо аз хатари қарибулвуқӯъ ҳифз кунад. Давраи ӯ дар СССР бисёр кӯтоҳ вале аҷибу бисёр ғарбибе буд.                                                                                                     

  Ситораи сиёсии Андропов бо таъини ӯ ба ҳайси роҳбари вақти КГБ ба ҳамагон ҷилвагар гардид. Юрий Андропов то ин вақт ҳатто як рӯз ҳам дар ин ниҳод фаъолият накарда буд ва кам касе гумон мекард, ки рӯзе роҳбарии ин ниҳодро ба зимма мегирад. Аз ин болотар Андропов дар таърихи фаъолияти КГБ баъди Феликс Дзержинский шояд самараноктарин роҳбари ин ниҳод ба шумор мерафт. Замони роҳбарии ӯ КГБ-и СССР ҳеҷ кӯтоҳӣ дар анҷоми вазифа намекард ва тамоми ҷанбаҳои ҳаёти ҷомеаи шӯравиро таҳти назорат қарор дода буд. Пеш аз Андропов ба КГБ Владимир Семичастний роҳбарӣ мекард. Аммо миёнаҳои моҳи майи соли 1967 Брежнев якбора дар як нишасти Бюрои сиёсӣ ӯро бо сабаби ба кори дигар гузаштан аз вазифаи роҳбари КГБ холӣ кард ва Андропов раиси КГБ гардид.                                                                                                                                       

Мегӯянд худи Андропов зидди ин амалкард баромад ва дар нишасти Бюрои сиёсӣ иброз намуд, ки “Шояд ин корро накунед. Ман ҳеҷ тасаввуре дар бораи кор дар ин ниҳод надорам”.

Чоршанбе, Фев 05 2020

Бархе аз хонандагон ва муаллифони доимии Газетаи мардумии СССР тайи чанд моҳи ахир дар мавриди сарвати ҷамъкардаи Амир Олимхон ва оқибати он дар саҳфаҳои рӯзнома баҳсу талош доранд. Меҳрубон Салимшоев, таърихнигори мо тасмим гирифт дар бораи боигариҳои охирин амири манғитӣ-Олимхон бо такя ба маъхазҳои воқеӣ матлабе омода намояд ва бо ҳамин ба ин баҳс нуқта гузорад. 

Сарвати ҳангуфт

Амирони манғити Бухоро дар 150 соли ҳукмронии худ анбӯҳи сарват ғундошта буданду ин ҳама сарват дар таҳхонаҳои Арки Бухоро мафҳуз буд. Тибқи оморҳои мавҷуд, дар авохири ҳукумати амир Олимхон аҳолии аморати Бухоро 3 миллион нафарро ташкил медод ва ин 3 миллион нафар муваззаф буданд ба буҷаи аморат андоз супоранд. Бар замми ин, дар соҳилҳои дарёи Зарафшон конҳои истихроҷи тилло мавҷуд буда, тиллои аз ҳама бештар аз ин конҳо ба даст меомад. Даромади солонаи буҷаи амир 30 миллион тангаи тилло буд ва хароҷоти амир бошад 3 миллион тангаи тиллоро ташкил медод. Яъне, ҳар сол буҷаи амири Бухоро 27 миллион тангаи тилло даромади холис дошт. Аммо соли 1920 аморати Бухоро дар вазъияти ногуворе қарор гирифт. Инқилоби сурхи болшевикӣ ба ин шаҳри қадима рӯз аз рӯз наздиктар мегардид. Тобистони соли 1920 лашкариёни сурх аллакай дар остонаи аморат қарор доштанд.

саҳ 4 аз 38

Китобҳо

Flag Counter