ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Фев 13 2019


Ман кадри СССР-ам. Соли 1967 УДТ ба номи Ленин (ДМТ)-ро хатм кардам. Соҳиби маълумоти олӣ шуда, бо ихтисоси филолог-муаллими забон ва адабиёти тоҷик фаъолияти меҳнатиро оғоз намудаам. Тасмим гирифтам, мақолае дар бораи «Муаллим ва дарси ӯ» нависам…

Муаллимӣ ҳунар аст, на касаба!
Муаллимӣ касб неву ҳунар аст, заррофӣ, нозукандешӣ ва ҳавсала мехоҳад. Муаллим бояд ошиқи ҳунари худ бошад, агар дониши худро ҳамарӯза сайқал надиҳад, бозомӯзӣ накунад мисли тир дар торикӣ андохтан аст. Омӯзгори адабиёт метавонад умед, завқ, шавқу шеъру ишқу ростӣ ва донишу имонро, ки воситаи камоли инсонист, дар дилу мағзу хуни шогирд бикорад, борони раҳмат ва баракат ба замини поку беолоиши зеҳн ва қалби шогирд боронад. Муаллими адабиёт бо нутқи шевои худ метавонад ба шогирдон огоҳӣ ва ҳушёрӣ диҳад, бедориву бурдборӣ омӯзонад, ба худшиносии миллӣ роҳандозӣ кунад. Ҳар байти Рӯдакиву таҳлили достонҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Маснавӣ»-и Мавлавӣ, «Гулистон»-и Саъдӣ, «Баҳористон»-и Ҷомӣ, ғазалиёти безаволи Ҳофизу Камол, насри Улуғзодаву Фазлиддин Муҳаммадиев…, назми дилангези Турсунзода ва ҳазорҳо пора шеъру каломи фаровони дилангез дар ихтиёри муаллими адабиёт аст.
Муаллими адабиёт бояд аз «Қуръон» ва тафсирҳои он огоҳӣ дошта бошад, зеро «Каломи Шариф» барои бисёре аз шуаро ва уламои мо манбаи илҳом ва рушди калом аст. Шукри беандоза аз Истиқлолият, ки имрӯз натарсида ба забони модарии худ «Қуръон» мехонем! Азбаски, банда дар оилаи омӯзгор тарбия ёфтааму ҳунари муаллимиро пешаи худ интихоб кардаам, падари бузургворам Бобоҷон Ҳусейнов, бародари Шарифҷон Ҳусейнзода руҳашон шоду манзилашон обод бошад, насиҳат карда гуфта буданд, ки «муаллим, ки шудӣ, чунин қоидаҳоро риоя намо:
-Аввал, синфро идора карда тавон, агар натавонӣ аз баҳри пешаи интихобкардаат баро.
-Сонӣ, барои шогирдонат худро қурбон намо, зеро бурду бохти онҳо, бурду бохти туст!
-Ба онҳо чун рафиқ муносибат намо.
-Барои хонандагонат намунаи ибрати одами замонавӣ шав. Зоҳиру ботинат ҷавобгӯи талабот бошад.
-Ҳама вақт дар зоҳири ҳар як шогирдат боигарии ботинии фардиашро биҷӯ, онҳо беохиранд.
-Ба имкониятҳои ҳар шогирдат бовар намо, ёрӣ расон ва барои амалӣ шудан ва такмил додан мадад расон.
-Ба шогирдонат зарар нарасон, қасд нагир.
-Дар такмил додани маҳорати худ ҳамеша бикӯш, чунки хонанда ҳама вақт чизи навро шунидан ва донистан мехоҳад. Дарси якранг бачаро дилбазан мекунад…

Синф саҳнаи зиндагонист!!!
Аз диди ман, синф саҳна асту шогирдон тамошобин, ман ҳунармандам ва нақш мебозам. Чашмакони ҷаззоби толибилмон ба ман нигаронанд, гӯё дар наздашон имтиҳон месупорида бошам. Вобаста ба мавзӯъ дар дарс ҳам хониши бадеӣ, ҳам сурудхонӣ, ҳам ҳазлу мутоиба, ҳам ҷиддият ҳукмфармост. Дарси якранг хонандаро дилгир мекунад. Бинобар ин, муаллим кӯшиш намояд, ки дар дарс чизи наве бигӯяд, хонандаро ба дарс ҷалб созад. Омӯзгороне ҳастанд, ки аз маводи китоби дарсӣ намебароянд. Маводи китоби дарсӣ барои хонанда аст. Муаллим бояд дар атрофи маводи китоби дарсӣ чизи нав бидиҳад. Барои ин заҳмат кашидани устод лозим аст. Асарҳоро-чи назму чи наср, ба пуррагӣ бояд аз худ кунад, ҷойҳои ҷолибашро бевосита аз ёд карда ба хонандагон хонаду фаҳмонад. Ҳамон вақт тири муаллим ба нишон мерасад… Дар натиҷаи рангин гузаронидани дарс дар дили шогирд ҳаваси хондани асари бадеӣ пайдо мешавад. Барои тасдиқи фикр мисолҳо аз таҷрибаи кориам бисёр аст. Барои намуна 2 мисолеро оварданиам:
1.Дар синфи 6-7 аз повести Ҷумъа Одина «Иншо дар мавзӯи озод» пораеро қироат кардам. Дар порча сухан дар бораи наврасони ҳамсинф мерафт. Ҳазлу шӯхӣ, аз дарсгурезӣ, ба ҳамдигар лақабмонӣ…, ки хоси мактаббачаҳо буд. Пора писандашон омад, хандиданд хушҳол шуданд, давомашро хоҳиш карданд. Гуфтам: -Агар шавқатон бедор шуда бошад, ҷӯянда-ёбанда, кобеду хонед, ба ман нақл кунед, 2-то баҳои «5» мемонам. Ёфтанд, хонданд, нақлаш карданд, мукофоташро гирифтанд ва Офаринашон гуфтам!
2.Дар синфи боло мавзӯи таҳлили достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҷомӣ буд. Ҳини баёни мавзӯъ 2-3 пора ҷои ба хонандагон маъқулашро аз ёд хонда, ҷое, ки дар китоби дарсӣ набуд, нақл кардам. Дар синф хомӯшӣ ҳукмфармо буд. Шогирдон давомашро интизор буданд. Супориш додам, ки давоми қиссаи 2 дилдодаро худашон ёфта хонанд. Чи мегӯед, ки ёфтанду хонданд, ҳатто яке аз онҳо аз бозори «Корвон» достони ба наср баргардондаро ёфтааст, ки бехабар будам. Бо ҳамин баҳона, ман ҳам соҳиби китоб шудам.

Айб дар кӯдак нест, дар муаллим аст…
Бо ин гуфтаниам, ки бачаҳоро айбдор накунед! Завқи шогирдонро бедор кунед. Барои ин, пеш аз ҳама худи муаллим намунаи ибрат бошад! Албатта, ин кор заҳмат металабад. Чӣ бояд кард? Муаллимиро, ки ихтиёр кардем, заҳмат бояд кашид! Вагарна комёб нахоҳем шуд! Ҳунари муаллимӣ беҳавсалагиро намепарастад. Ҳеҷ гоҳ шахси тасодуфӣ муаллими хуб шуда наметавонад! Ҳол он ки дар байни омӯзгорон шахсони тасодуфӣ кам нестанд… Алҳол, дар ҳалқаи фарзанд, набера ва аберагон давлати пирӣ меронам. Дилам ба касбам гум мезанад, ёд мекунам… Тез-тез ба мактаб рафта дар дарсҳои наберагон иштирок мекунам. Баъзан ба хонандагон дилам месӯзад: Муаллим ба дарс дер меояд. Синф мағал бардошта мешинад, дар натиҷа дарс нимкола мегузарад. Мақсади дарс ҳалли худро намеёбад. Дар хусуси гуфтори омӯзгор эрод гирифтан хоҳиш надорам, чунки сухан гуфтан беҳуда… Барои пешрафти кор 3 андеша дорам:
1.То Истиқлолият дар мактабҳо дарсҳои муштарак вуҷуд доштанд. Хонандагони 1 мактаб ба дигар мактаб рафта дар дарсҳо иштирок мекарданд. Ин усул муаллим ва шогирдро ҳушёр мекард. Мабодо дар байни бегонагон шарманда нашаванд!
2.Тариқи ТВ дарсҳои телевизионӣ намоиш дода мешуд. Дарсҳои муаллимони беҳтарин бо шогирдон ё дар мактаб ё дар ТВ намоиш дода мешуд. Ҳар 2 усул ҳам ба пешрафти донишандӯзӣ ва сифати таълим мадад хоҳад расонд.
3.Дар синфхонаҳо «Гӯшаи синфӣ» буд. Дар он ҳатман вобаста ба синну сол рӯйхати адабиёти бадеӣ тавсия дода мешуд. Хонандагон он китобҳоро ёфта мехонданд ва муаллим таҳти назорат мегирифт.
Имрӯз шикоят дорем, ки шогирдон китоб намехонанд. Ба ин бовар намекунам! Муаллим, агар ҳавсала дошта бошад, касбашро дӯст дорад, ҳама гуна роҳу равишро истифода бурда шогирдашро китобхон карда метавонад! Шогирдонро дӯст доред, чунки ҳамин мактабу хонанда ҳаст, ки муаллим бо онҳо кор мекунад, маош мегирад ва зиндагиашро обод мекунад! Мо Ме-та-во-нем!

Каромат Ҳусейнова,
омӯзгори собиқадор, ш.Душанбе

Чоршанбе, Фев 06 2019

Барои ман даргузашти устоди бузургворам, муаррихи донишманд, журналисти варзида, профессори нуктасанҷ Абдусаттор Мухторов хеле дардовар ва аламангез буд. Дигар он хирадманди суҳбаторо нест, ки ҳар замон зангам мезад, то ба дидораш равам ё садояш мекардам, ки меоям. Аз миён чанд рӯз гузаштаву ҳанӯз ба худ наомадаам. Ҳамин ҳоло бештар эҳсос мекунам, ки ин шахси бароям бениҳоят азиз, падари маънавӣ, устоди гиромӣ ва дӯсти беҳтарин дар зиндагиам ҷойгоҳи арзанда ва хосеро сазовор будааст. Сидқан ва бо ифтихор мегӯям, ки ӯ бароям дар мақоми устодӣ дар ҳукми падар буд ва ба ман бешубҳа ҳаққи падарӣ дошт. Аз ин ҷост, ки симои беғубору нуронияш пеши назарам ва суханони дилнишинаш дар гӯшам садо медиҳанд:

-Ин писари якуми ман дар илм аст...

Ин ибораест, ки борҳо аз забони устод бо меҳр ва фахр садо медод, зеро воқеан шогирди нахустини ӯ дар соҳаи илм будам. Дар муносибат бо ӯ ҳамеша ҳидояти Шайх Саъдӣ: “Ҳаққи устод аз падар беш аст...”-ро мадди назар меовардам. Ӯ ҳам мисли падарам камгап буд. Ҳар 2 ҳавобаландиро намеписандиданд, хоксории аз ҳад фузун низ мақбулашон набуд. Ботинан 1 ғурур ва виқори ҷавонмардона доштанд. Ин ашхос пеши касе сар хам ва дасти тамаъ сӯи касе дароз намекунанд.

Намедонам, аз кадом хислатҳои ин марди наҷиб сухан гӯям. Ба андеша меравам, касе, ки аз падар 5-сола ятим мондааст, шояд қадри рӯзгору зиндагӣ, қадри умри одамиро медонист. Ҳеҷ гоҳ онро беҳуда намегузаронд. Ба касе бухле надошт. Ҳасодат намекард. Умуман, ҳирс ба моли дунё надошт, илло ба илм. Фарзандонро низ ҳамин гуна тарбият мекард. Аз ин ҷост, ки Фотеҳ падарро бо меҳр ба ёд меорад:

-Зимистони с.2002 буд. Моро ба деҳа ба ҷаноза хонданд. Бибиям даргузашта буд. Аввал бо падар ва модар бо тайёра то фурудгоҳи Хуҷанд омадем ва баъд савори мошин ба Шаҳристон раҳсипор шудем. Расидан замон гуфтанд, ки барфи зиёд роҳи ағбаро бастааст. Гузаштан ҳеҷ имкон надорад. Аз ними роҳ баргаштем. Дигар илоҷ набуд. Шаб дар н.Спитамен (собиқ Нов) мондему  катра-қатра ашк аз рухсори падар сарозер мешуд. Ҳарчанд мехостам, ҳарфе намеёфтам, ки тасаллояш диҳам... Пеши назараш бачагии пуразоби ятимӣ ҷилвагар мешуд. Охир, қиблагоҳ аз падар барвақт ятим монда буд. Замоне, ки гарму сардии зиндагӣ ночашида, хубиву бадиро сарфаҳм нарафта, падарро аз даст додан магар осон аст? Шояд он соат, ки ба ҷанозаи модар нарасид, боз он рӯзи шум ба ёдаш омад. Аз ин рӯ ба назар ҳузнангез менамуд...

 Рӯзи марги падари паҳлавонсураташ ҳавлии Мухтор мотамхона буд. Тамоми наздикону пайвандон гирёну сархам, модараш навҳакунон мӯю рӯ меканд, охир ӯ бо 2 тифли хурдсол танҳо монда буд. Абдусаттори кӯчак бо дӯстонаш-Очилу Раҷабалӣ ва дигар бачаҳои Некнот думболи тобут медавид, то ба ӯ низ аз маблағи хайрот насиба диҳанд. Намедонист, он насиба аз хайрот не, балки мӯҳри ятимии ӯст, ки ба дасташ мегирад. Модар бо чӣ ранҷу азоб барои ӯву додаракаш Мухторҷон пораи ноне дарёфт мекард. Ёд дорад, ки соли наҳс, соли шуми дуюми ҷанг дар ҳар хона гуруснагӣ буд. Чархаи ресандагиашро модар бо ним пуд гандум иваз ва хона омада, аз он каме гандумбирён кард. Дар интизори он гирди оташдони модар чашм аз дегу аз алов намеканд. Ҳайрон буд, ки чаро модар ҳар дам бо нӯги рӯймоли куҳнааш ашки чашмонашро тоза мекунад. Охир гандум ҳаст-ку. Дигар ӯву додараш гурусна намемонанд. Чӣ медонист, ки ин ним пуд гандум тайи чанд рӯз мерасад ва баъди он модарро боз чӣ ташвишҳое интизор аст...

Таърихшиноси ТОҶИК

Китобҳои зиёде доир ба таърихи халқу кишвар аз қабили “Таърихи халқи тоҷик”, “Сомониён: замон ва макон” ва даҳҳо асарҳои таърихии дигар таълиф намуд. Орзуҳояш дар даврони истиқлолият ҷомаи амал пӯшид... Устод ситоишро дӯст намедошт. Фарзандонро низ тавсифи зиёд намекард. Аз дастовардҳои онон ботинан шод мешуд, вале зоҳиран хомӯш буд. Лек марги бемаҳали ҷигарбандонаш қалбашро хунчакон намуд. Заррина якбора ба касалии бедавои саратон гирифтор шуду дар 21-солагӣ даргузашт. Писари хурдӣ-Шаҳбоз, ки аз айёми тифлӣ бистарӣ буд, умри дароз надид. Манижа бо 2 фарзандаш дар садамаи автомобилӣ фавтида, волидонро боз бештару бештар дар ҳасрат ва ғам андохт. Марги бемаҳали додари ягонаи устод Мухтор ба ин ғамҳо ғуссаи дигар зам намуд. Вале боз мусибати дигаре рух дод. Арӯси 1-солаи писараш Фирдавс-Макнуна ҳангоми зодани тифли нахуст бо ҷигарбанди хеш аз дунё гузашт. Марг боз ба лаби домони домодаш-шавҳари духтараш Фараҳноз гирифт ва ӯро низ рабуд. Ӯ ғами чун кӯҳро таҳаммул мекард. Фақат оҳи сард мекашид. Худ андуҳ дошту даруннокӣ ғусса мехӯрд, вале боз дар фикри ҳамсараш буд:

-Ба ӯ мушкил. Модар-дия. Ман берун аз хона, ба кори хеш андармон мешавам. Вале ӯ...

Устоде, ки устодонро мепарастид

Аминам, ки устод дар одамгарӣ ва рафоқат мактабе дошт, ки мо наздикон, шогирдону дӯстони ӯ бояд аз он омузем. Аз устодаш Зариф Раҷабов ҳамеша ба некӣ ёд мекард: “Ман падари хешро кам дар ёд дорам, Хоналӣ. Устод Зариф Раҷабов дар тарбияи ман чун падар ва ҳатто аз он бештар заҳмат кашидаанд. Аз чунин инсоне ба мисли ӯ мо на танҳо таърихро, балки одамият, инсонигарӣ, масъулиятшиносӣ, рафоқату саховат ва ҷавонмардӣ омӯхтем...”.

Устоди ман, Абдусаттори ҷавон, ки он айём мухбири “Комсомоли Тоҷикистон” буд, дар маҳфилҳое, ки устодаш З.Раҷаб баргузор мекард, бо шахсиятҳои бузурге мисли М.Турсунзода, Н.Маъсумӣ, Б.Раҳимзода ва С.Улуғзода ҳамхону ҳамнишин мешуд. Ҳатто ҳангоме ки устод Улуғзода бо баҳонаи хиёнати писараш Азиз азият кашида, ба фишори сахти идеологӣ рӯ ба рӯ шуд, пинҳонӣ аз дигарон, шабҳангом бо З.Раҷаб ба дидорбинии адиб мерафтанд. Ман аз ӯ маҳалгаро набуданро ёд гирифтам. Аз ин инсони оқил қаноату сабр, рафоқат ва расми дӯст гирифтанро омухтам. Ӯ инсоне буд, саропо бохирад, бомаърифат, босабру тоқат, олиҳиммат, бетамаъ. Ёдам ҳаст, вақте писараш Фаридун хост, қиблагоҳашро ба зиёрати Хонаи Худо фиристад, гуфт: “Он маблағро ба 3 нотавону нодор деҳ, писарам, савоби бештар мегирӣ...”.

Фарзанди шӯравӣ

Аз 10-солагӣ дар ятимхона бузург шуда, тарбияи шӯравӣ гирифта, ба қавле коммунисти яктану якрӯ гардид. Билети ҳизбиашро напартофт. “Ман 1 ҳизбу 1 рӯ, 1 дилу 1 забон дорам”-мегуфт устод. Воқеан ҳамин тавр буд. А.Мухторов инсоне буд саропо хираду маърифат ва сазовори зиндагии шоиста. Аз даргузашти Ӯ муддате гузашта бошад ҳам, матбуоти даврӣ ва расонаҳои хабарӣ дар бораи ӯ хотираҳои неки наздикону пайвандон ва шогирдони устодро пайваста нашр мекунанд, ки ба эшон барои қадрдонӣ 1 ҷаҳон сипос мегӯям. Ёдат ба хайр, рӯҳат шод, хонаи охиратат обод бодо, устоди азиз ва ҷавонмарди накуном!

 

Хоналӣ Қурбонзода,

доктори илмҳои таърих, 21.01.2019

 

Панҷшанбе, Янв 31 2019

Ёди ҳамкасб

Ҷумъа, Янв 25 2019


 27.01.2019 дар Боғи фарҳангӣ-фароғатии ба номи  Абулқосим Фирдавсии ш.Душанбе ҷашни Сада баргузор мегардад.
Гуфта мешавад, ки дар тантанаи мазкур намоиши тухмии зироати кишоварзӣ, техникаҳои кишоварзӣ, зотҳои чорво, хӯрокҳои миллӣ ва ҳунарҳои мардумӣ доир карда мешавад. Ҳамчунин дар ин ҷашн ҳунармандон бо барномаҳои фарҳангии худ хотири иштирокдоронро болида мегардонанд.
 Бояд зикр кард, ки иди Сада давраи аз ҳолати хунукӣ ва карахтӣ баромадани табиату набототу ҳайвоноти оламро ифода менамояд. Ин идро олимон ба ориёнажодон мансуб медиҳанд, зеро аҷдодони мо дар охири фасли сармо дар майдонҳои васеъ ҳезум ҷамъ намуда, оташ меафрӯхтанд. Яъне, онҳо ба ин восита ва пас аз сардиҳои дароз боз рӯ овардан ба гармӣ, рақсу бозӣ ва хурсандиву хушҳолиро талқин менамуданд.
 Мақомоти иҷроияи ҳокимияти маҳаллӣ дар ш.Душанбе тамоми сокинон ва меҳмонони пойтахтро ба ҷашни Сада даъват менамояд!


Панҷшанбе, Янв 24 2019


   Қарор аст дар рӯзҳои таҷлили иди байналмилалии Наврӯз-2019 дар ш.Душанбе Фестивали байналмилалии «Наврӯз-мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор карда шавад.
   Дар ин бора қарори вежаи раиси ш.Душанбе Рустами Эмомалӣ низ алакай ба тасвиб расида, гуфта мешавад, ки мақсад аз баргузории чунин ҳамоиши байналмилалӣ ин таҳкими ҳамкориҳои бародаршаҳрӣ ва дар ин замина ҷалби бештари сайёҳон, инчунин тарғибу ташвиқи фарҳангу таърихи қадимаи халқи Тоҷик, имкониятҳои сайёҳии кишвар, хосса ш.Душанбе мебошад.


Чоршанбе, Янв 23 2019


12.01.2019, дар маркази вилояти Хатлон-шаҳри Бохтар бо иштироки раҳбарияти Вазорати кишоварзӣ, муовинони раиси вилоят ва раиси ш.Бохтар Абдуалим Исмоилзода, намояндагони мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳру ноҳияҳои вилоят, кишоварзони пешсаф, ҳунармандон, кормандони расонаҳои хабарӣ Иди «Сада» таҷлил гардид. Дар театри мусиқӣ-мазҳакавӣ ба номи А.Муҳаммадҷонов аз тарафи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят ба пешқадамони соҳаи кишоварзӣ ва истеҳсолкунандагони маҳсулоти кишоварзӣ, ба журналистон, барои инъикоси масоили кишоварзӣ туҳфаҳои хотиравӣ тақдим шуд. Ба мухбири газетаи мардумии СССР дар вилояти Хатлон Баҳодур Уроқов барои саҳми арзанда гузоштан дар пахшу нашри барномаҳо ва маводи вобаста ба соҳаи комплекси агросаноатӣ, ҳаёту фаъолияти сокинони вилоят сипоснома аз номи раҳбарияти вилоят супорида шуд.

СССР

саҳ 7 аз 47

Китобҳо

Flag Counter