ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Нояб 27 2019

Сароғози гуфтор номи Худост,

Ки бахшандаю меҳрубон халқрост.

Аллома Муҳаммад  Иқболи Лоҳури 3-юми зулқаъдаи  соли 1294-и ҳиҷрӣ  мутобиқи 9-уми ноябри соли 1877-и мелоди  дар шаҳри Сиёлкути музофоти Панҷоби Ҳиндустон чашм ба олами ҳасти мекушояд. Гузаштагонаш аз бараҳманҳои Кашмир буда, тақрибан 250 сол пеш аз ин бобокалони ӯ бо сабабе зодгоҳи худро тарк намуда ба шаҳри Сиёлкути Панҷоб омада, дини исломро қабул менамояд. Худи Иқбол ишорае дорад.

Маро бингар, ки дар Ҳиндустон дигар намебинӣ,

Бараҳманзодае размошнои Руму Табрез аст.

Танам гиле зи хиёбони ҷаннати Кашмир,

Дил аз Ҳарими Ҳиҷозу наво зи Шероз аст.

Падари ӯ Нурмуҳаммад ном дошта, муътақиди эҷодиёти Саноӣ, Аттор, Буалии Қаландар, Бедил, Маҳмуди Шабистарӣ, Алии Ҳамадонӣ ва дигар шоирони тассавуф буда, бо вуҷуди шуғли тиҷорат, бештар вақти худро ба омухтани Ҳадис, Қуръон ва фиқҳ мегузаронд:

Писар, ки надорад нишони падар,

Ту бегона хонаш махонаш писар.

 

Туфуллият ва шубоб

Иқболи хурдсол дар синни 7 солагӣ Қуръони Каримро ҳифз менамояд. Пас аз ин мактаб ва мадрасаро дар Сиёлкут хонда ва бо муваффақият ба охир мерасонад. Дар ин давра таваҷуҳи адиб донишманди машҳури вақт Шамсулуламо Мавлавӣ Мир Ҳасанро ба худ ҷалб менамояд. Шайх чанд муддат ба тарбияи Иқбол машғул мешавад ва ӯро ба гуфтани шеър ташвиқ мекунад ва маслиҳат медиҳад, ки ба забони падараш панҷобӣ не, балки ба забони урду, ки дар он вақт инкишоф ёфта буд, асар офарад.

Ӯ баъди хатми мадрасаи ибтидоӣ ба мактаби илмҳои техникии Сиёлкут дохил шуда, онро бо баҳои аъло хатм мекунад. Аз рӯи қоида толибилме, ки мактаби аврупоиро бо баҳои аъло хатм мекард, 2 сол аз тарафи ҳукумат ёрдампулӣ мегирифт. Ин барои дар оянда таҳсилро дар Лоҳур давом додани Иқбол имкон дод. Иқбол соли 1896 ба мақсади соҳиби маълумоти олӣ шудан ба Лоҳур омада, ба коллеҷи давлатӣ дохил мешавад.

Асосан он солҳо шеърҳои ӯро Маликушуаро Доғи Деҳлавӣ ислоҳ мекард. Доғи Деҳлави пас аз чанд маротиба тасҳеҳ намудани ашъораш навиштааст, ки каломи шоир дигар ҳоҷат ба ислоҳ надорад. Доғи Деҳлавӣ чун Иқбол шуҳрати офоқ мешавад баъзе вақтҳо мегуфт: "Аввалҳо аксар ашъори Иқболро ман тасҳеҳ мекардам".

 

Синтези Шарқу Ғарб

Иқбол дар Лоҳур ба шарқшиноси маъруфи англис Томас Арнолд, соҳиби 2  асари аламшумул "Хилофат" ва "Мусалмонони Ҳиндустони Шимолӣ", ки дар Рум ва Оксфорд, ки солҳои 1899-1924 ба табъ расидаанд шинос мешавад. Томас аз истеъдоди фавқулодаи Иқбол пай бурда, ӯро ба омӯхтани фалсафаи Ғарбу Шарқ ташвиқ мекунад ва худаш бевосита ба ӯ роҳбарӣ мекунад. 

Иқбол соли 1899 донишкадаи олии Лоҳурро бо медали тилло хатм ва соли 1903 нахустин асари илми "Ал-Иқтисод"-ро ба чоп мерасонад ва унвони «магистри фалсафа»-ро соҳиб мегардад. Аввалин шеъри ӯ "Ҳимолой" соли 1901 аз ҷониби Шайх Абдулқодир ба табъ расида, Иқболро ҳамчун шоир ба мардум муаррифӣ мекунад:

Ховар ҳама монанди ғубори сари роҳест,

1 нолаи хомӯшу асарбохта оҳест.

Ҳар зарраи ин хоки гираҳхурда нигоҳест,

Аз Ҳинду Самарқанду Ироқу Ҳамадон хез.

Аз хоби гарон, хоби гарон, хоби гарон хез.

Ӯ дар Лондон ва Кембриҷ бо шарқшиносони машҳури анлис Броун, Николсон ва Теггерӣ шинос мешавад ва дарро ба Ғарб мекушояд. 

Хирад афзуд маро дарси ҳакимони фаранг,

Сина афрухт маро сӯҳбати соҳибназарон.

 

Мақсади Иқбол шоирӣ набуд

  Шоирӣ з-ин маснавӣ мақсуд нест,

Бутпарастӣ бутгарӣ мақсуд нест.

Ҳиндиям аз порсӣ бегонаям,

Моҳи нав бошам, тиҳӣ паймонаам.

Хусни андози баён аз ман маҷӯ,

Хонсору Исфаҳон аз ман маҷӯ.

Гарчи Ҳиндӣ дар узубат шаккар аст,

Тарзи гуфтори дарӣ ширинтараст.

Дар «Паёми Машриқ"  аз Амонуллохон ва шоири шаҳири немис Гёте ёдоварӣ мекунад ва шахсияти Гётеро хеле боло мегузорад ва худро дар муқобили эшон муқоиса мегунад ва Гётеро мегӯяд:

Ӯ чаманзоде чаманпарвардае,

Ман дамидам аз замини мурдае.

Аз сухан сармоядорам кардаанд,

Дар диёри Ҳинд хорам кардаанд.

Баски гардун  сифлаю дунпарвар аст,

Вой бар марде, ки соҳибҷавҳар аст.

Боре президенти вақт Ҷавоҳирлол Неърӯ чанд қобча рупия равонаш мекунад. Шоир, ки ба паҳлу нишаста буд, ба ҳурмати меҳмонон аз ҷо хеста, бо эшон мулоқот мекунад ва мегуяд, ки ин рупияҳоро ба мардумоне, ки дар кӯчаҳои Ҳинд бемаскананду чизе надоранд, бурда тақсим кунед, ин моли эшон аст, ҳаққи эшон аст ва инҷо як шеър мегӯяд, ки бисёр нодир аст.

Нози Шоҳон намекашам, захми карам намехурам,

Дарнигари ҳавас фиреб, ҳиммати ин гадойро.

Пештар ба Миллали мутаҳид эътиқодаш бештар буд. Мегуяд ки:

Боди сабо ба Женева гузар кунӣ,

Ҳарфе зи мо ба маҷлиси ақвом бозгӯй,

Деҳқону кишту ҷую хиёбон фурухтанд,

Қавме фурухтанд, чи арзон фурухтанд.

Ва баъдҳо, ки дар ин идораҳои бонуфуз ҳам макру фандро исбот мекунад ба ақли хеш мегуяд: 

Дар Женево чист ғайри макру фанд,

Сайди ту ину он нахчири ман.

 

Нури аср

Дар ҳамон ҳолатҳо дар Ҳиндустон Маҳатма Гандӣ ва Ҷавоҳирлол Неърӯ саркардаи ҳиндуён буданд ва сару саркардаи мусалмонон  Муҳаммадии Ҷиноҳ ва Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ буд. Одамро Муҳаммад Иқбол хеле боло мугузорад:

Даме дар хештан хилват гузидам,

Ҷаҳони нозаволе офаридам.

Баъдҳо ба фарзандони мусалмонон насиҳат мекунад ва мегуяд:

Афранг зи худ бехабарӣ кард вагарна,

Эй бандаи муъмин ту баширӣ, ту назирӣ.

Ва дар давраи дигаргунсозиҳои Арабистони Саудӣ чун медид, ки мактабҳои қуръон ва шаклҳои таҳсил иваз мешаванд, бо андӯҳ мегуфт:

Чи кофирона  қимори ҳаёт мебозӣ,

Ки бо замона бисозӣ ба худ намесозӣ.

Дигар ба мадрасаҳои ҳарам намебинам,

Дили Ҷунайду нигоҳи Ғаззолию Розӣ.

Ба ҳукми муфтии Аъзам, ки фитрати азалист,

Ба дин саъба назебад кори шаҳбозӣ.

Ҳамон фақеҳи азал гуфт ҷура шоҳинро,

Ки ба осмон гаравӣ ба замин напардозӣ.

Манам, ки тавба накардам зи фошгӯиҳо,

Зи биме, ки ба Султон кунанд ғаммозӣ.

Ба дасти мо на Самарқанду не Бухороест,

Дуо бигӯ зи фақирон ба турки Шерозӣ.

Ва Муҳаммад Иқболи Лоҳури ки дар арафаи ҷашни эшон истодаем марде буд мардона ва шахсе буд фарзона. Хизмате, ки дар рушди забони тоҷикии мо кардааст, на ҳар каси мо карда метавонем.

 

Ҳоҷӣ Исмоил Пирмуҳаммадзода

Хос барои СССР

Аз редаксия: Дар шумораҳои наздиктарин ба суолоти мазҳабиву уқдаҳои динии хонандагон, муаллифи фавқ посух хоҳад гуфт. Гӯшбақимор бошед, ки Мо Метавонем!

 

Панҷшанбе, Нояб 21 2019

 

Ҳақназар Ғоиб, Шоири халқии Тоҷикистон

Аз айёме, ки ба сари ин миллати соҳибтамаддун бегонагон тамаддуни худро зӯран бор кордаанд, норавшаниҳое дар таърихи калимаи ТОҶИК рух додааст, ки якеи он кам ба назар расидани номи ТОҶИК дар маъхазҳост. Яъне ҳоло ҳам вақт аст, ки олимони мо сари ин норавшаниҳо равшанӣ андозанд. Дар зер он чи, ки маро дар хусуси номи ТОҶИК дастрас шудааст, мухтасар пешкаши хонандагони гиромӣ мегардад:

1.Дар Эрон китобе ҳаст бо номи «Наврӯзнома», ки ба асри 4 милод тааллуқ дорад, бо забони паҳлавӣ. Онро олими барҷастаи эронӣ Содиқи Киё ба форсӣ багардонидааст. Аз ин китоб маълум мегардад, ки мафҳуми ТОҶИК аз асри 13 не, балки аз асри 4 мелодӣ маълум будааст. Он ривоят, ки Хисрави Парвиз-Шоҳаншоҳи давлати бузурги Сосонӣ - дар муҳити хонаводагӣ бо тоҷикӣ, дар муҳити дарбор бо паҳлавӣ ва дар ҷанг аз калимаҳои ҳарбии туркӣ истифода мекардааст, шояд бе асос набудааст.

2.Мо дар шимоли Эрон, наздик ба Арманистон давлате бо номи Тоҷикистон доштем. Вале имрӯз дар таърихи давлатдории тоҷикон аслан империяҳоро ном мебаранд, ки он аз давлати бузурги Ҳахоманишиҳо оғоз меёбад. Ҳол он ки дар ғарби Хитой, Ҳиндустон, шимоли Покистон давлатҳои тоҷикӣ мавҷуд буданд. Охирин чунин хонигарӣ с.1974 дар Покистон мавҷуд буд, ки онро Вахониён идора менамуданд. 

3.Қаламрави забони тоҷикӣ аз Қунияи Туркия то Қошғари Чин, аз Қазон то Мумбайи Ҳиндустон тӯл мекашид (Империяи бузурги забони тоҷикӣ). Аз ҷумла, дар Шероз ва атрофи он ҳоло ҳам мардум худро тоҷик меноманд.

4.Дар замони Сомониён дар ин қаламрав халқиятҳои ӯзбек, қирғиз, туркман, қазоқ ба таври алоҳида давлат надоштанд, баъд низ… Баъди шикасти давлати Сомониён Империяи давлати Исломӣ ҳукмфармо буд, ки бо фарҳанги давлатдории тоҷикӣ давлатдорӣ мекард. Мисли имрӯзаи Эрон. Асоси аҳолиро низ тоҷикон ташкил медоданд. Аз ин рӯ, олими тоҷик муҳтарам Сайфулло Сафаров дуруст қайд мекунад, ки тоҷик ҳеҷ вақт бе давлат набуд.

Дар қаламрави Осиёи Миёна ва Хитой

5.Империяи бузурги Кӯшониён (ё Кирпан) ва Ҳайтолиён доштем. Империяҳои Ашкониён (Баъди ишғоли Искандари Мақдунӣ) Сосониён бо забони паҳлавӣ дар қисмати имрӯзаи Эрон вуҷуд доштанд, на Осиёи Миёна. Вале ҳамаашон давлатҳои ба якдигар ҳамзабон буданд. Дар асри 4 мелодӣ дар «Наврӯзнома» бо забони паҳлавӣ зикр шудани номи ТОҶИК гувоҳ ба он аст, ки ин миллати қадимии ин сарзамин аст.

Баъди марги Искандари Макдунӣ

6.Дар қисмати Осиёи Миёна баъди марги Искандари Макдунӣ давлати Юнону Бохтар (қариб 100 сол), Кушониён (3 аср) ва Ҳайтолиён, (қариб 2 аср) давлатдорӣ мекунанд, баъди давлати Ҳайтолиён давлатчаҳое ташкил меёбад, чун Бухоро, Хатлон, Самарқанд… Сабабаш шикасти давлати Ҳайтолиён аз ҷониби туркҳо буд. Ҳайтолиён давлате аз халқиятҳои тоҷики Хатлону Бадахшон, Афғонистон-Бохтари бузург будааст. Ҳамин давлатчаҳои баъди шикасти Ҳайтолиён ташкилёфтаро арабҳо ишғол мекунанд. Бо ҳамин империяи давлатҳои форсу тоҷик то ташкили давлати Сомониён барҳам мехӯрад, ҳарчанд муборизаҳо барои ташкили давлати ориёӣ ҳеҷ гоҳ қатъ намегарданд.

ТОҶИК. Дар аксари пажуҳишҳо «тоҷик» ба маънои яке аз қавмҳои ориёӣ ном бурда мешавад. Аз китоби олими Афғонистон «Таҳлили забонӣ ва таърихии вожаи тоҷик» (с.2015) маълум мегардад, ки тоҷик қадимтарин бошандагони сарзамини Ориёист.

7.Аз сангнавишти бохтарии Яковаланг, дар Бомиёни Афғонистон баробар ба с.624 милодӣ, 392-и соли тақвими бохтарӣ, сангнавишт бо фармони Алхис, писари Хурос Хадевай Газон, ба муносибати интихобаш ба шоҳӣ ё пирӯзӣ дар шоҳӣ «подшоҳи турку тожик (тоҷик) навишта шудааст. Инро с.1966 духтури олмонӣ Петер Шутик кашф кардааст» ва ин ёдгорӣ дар Германия маҳфуз аст.

8.Сикаи як шоҳи Хуросон бо лақаби ифтихории «Қайсари Рум, Худои бузург, шоҳи тоҷикон» навишта шудааст.

9.Нусхаи хаттӣ ё бо забони монавии портӣ дар маҷмӯаи Турфон (мавзее дар Чин, ки аз он катибаҳои тоҷикӣ ёфт шудаанд) бо шумораи 339 мелодӣ дар Германия ҳифз мешавад, ки дар он «Ибораи забони тоҷикӣ» омадааст.

Маънои ин хабари маҳфуз дар Германия «Пар тожигона овон» бо забони тоҷикӣ гуфтан аст. Матни дар Германия маҳфуз буда чунин маъно доштааст, ки рӯҳониёни моънавӣ ҳангоми ибодат бо забони тоҷикӣ ниёиш мекунанд.

Шоири уйғур Юсуф Балосоғунӣ дар асараш «Кутадғу Билик» («Илми саодатбахш») с.1070 (асри Х1) навиштааст: «Чунин китобҳои арзишманд бо забони арабӣ ва тоҷикӣ бисёранд». Он чи ин ҷо оварда шуд, гувоҳ бар он аст, ки тоҷик аз халқҳои қадимтарини ин сарзамин аст. Аз диди мо он чи, ки бародари тоҷики мо аз Афғонистон Умеди Ҷайҳунӣ дар рӯзномаи «Тоҷикистон» (№40, 20.10.2019) дар бораи тоҷик гуфтааст, яъне «дар замоне, ки мо дар 1 кишвари воҳид зиндагӣ мекардем, эронӣ ва тоҷик 1 миллат буданд», дуруст аст ва имрӯз ҳам ба қавли шоир «Сарҳади тоҷик забони тоҷик аст» (Б.Собир), он ҷо ки «Симурғи ориёни бузург ошёна дошт» (Ҳ.Ғ).

Аз ғурури тоҷикӣ

Саффориён баъди фатҳи Ҳироту Пушанг (с.867) бо забони тоҷикӣ давлатдорӣ мекунанд. Поягузори ин давлат Яъқуби Лайс дар ҷашни фатҳ ба шоирони тоҷики арабизабон мегӯяд: «Чизе, ки ман андар наёбам (намефаҳмам), чаро бояд гуфт?» Ва дар нома ба халифаи араб мегӯяд: «Диравши Ковиён (Алам-ул-Кобиён) ҳамроҳи ман аст ва умедворам, ки зери ливои он бар миллатҳо ҳукумат кунам» («Таърихи Сиистон»).

Номи тоҷик дар шеър

Аз Хуталон омадиҳ,

Ба рӯ табоҳ омадиҳ.

Овор боз омадиҳ,

Хашак низор омадиҳ.

                             (халқӣ)

Тоҷики гарданкаши лашкаршикан,

Бештари найзавару теғзан.

(Амир Хусрави Деҳлавӣ)

Рӯи тоҷиконаат бинмой то доғи ҳабаш,

Осмон бар чеҳраи туркони яғмоӣ кашад.

                                                     (Саъдӣ)

Соиле гуфт бо касе ба аҷаб,

Ба фалонат чи нисбату наздик.

Гуфт: - Ӯ турк буду ман тоҷик,

Лек дорем хешии наздик.

(Ҷомӣ)

Тоҷикему форсу афғон

Якдилу яклафзу як армон.

Бар алайҳи душманони хеш,

Се бародар яктану як кеш.

(Муаллифаш номаълум)

Як ҳамлаву як ҳамла, шаб омаду торикӣ,

Чустӣ куну туркӣ кун, на нармиву тоҷикӣ.

(Мавлонои Балхӣ)

Агар турк асту тоҷик аст, бад-ӯ ин банда наздик аст,

Ки ҷон бо тан, валекин тан набошад ҳеҷ мар ҷонро.

(Мавлонои Балхӣ)

Зи Чину Мочин якрӯя то лаби Ҷайҳун,

Зи турку тоҷик, аз Туркмону Ғузу Хазар.

(Унсурӣ)

Эй баста камар зи дуру наздик,

Бар хуни тамоми турку тоҷик.

                     (Ҳофиз) 

Ту фитна кардию Тоҷику Турк муттаҳаманд,

Ки раҳ ба фитна кушоданд мулки султонро.

                  (Ҳоқонӣ)

Нигори турку тоҷикам кунад сад хона вайрона,

Бад-он мижгони тоҷиконаву чашмони туркона.

(Навоӣ)

Пеши ҳиндуи чашми хунрезат,

Гашта туркон забунтар аз тоҷик.

(Ҷомӣ)

Фитнаҷӯе ҳамлавар чун ишқ нест,

Дар миёни турку тоҷику араб.

(Муҳаммад Асирӣ Лоҳиҷӣ)

Турке ҳаме туркӣ кунад, тоҷик тоҷикӣ кунад,

Ман соате турке шавам, як лаҳза тоҷике шавам.

(Мавлонои Балхӣ)

Аз баҳри Худо, ки молики ҷавр

Чандон накунанд бар мамолик.

Шояд, ки бар подшаҳ бигӯед:

Турки ту бирехт хуни тоҷик.

(Саъдӣ)

 

Чоршанбе, Нояб 20 2019

Фаридун Маҳмадалиев-корманди Вазорати мудофиа, ровии барномаи Сарбози Ватан, ки ҳамакнун дар ш. Москва тадриси такмили ихтисос мегираду Худо хоҳад соҳиби унвони пуршарафи генерал мегардад, имрӯз зодрӯз дорад. Зимнан аз номи куллияи хешу табор, ҳаводорон ва пайвандону мухлисонаш ӯро бо ин рӯз табрик мегӯям:

Сари сабзат ҳамеша дар амон бод, 

Дилат аз зиндагонӣ комрон бод!

Насиби ту бувад шодии олам,

Ғами олам насиби душманон бод!

Бо эҳтироми қавӣ, Вилоят Каримова аз номи ҷамиъи дӯстон

 

Панҷшанбе, Нояб 14 2019

Шоираи Раҳимҷон, журналист, шоира ва продюсери маъруфи Тоҷик, ки ҳафтае қабл аз сафари тӯлонии Амрико баргашт, дар меҳмонии газетаи СССР қисса кард, ки Тоҷикони соҳиби «грин-корт» дар шаҳру штатҳои Амрико хеле зиёд шудаанд ва ҳама ҷои кор доранд. Амрико ҷоест, ки дилхоҳ нафар бо кор таъмин мешавад, чӣ дар соҳаи хизматрасонӣ ва чӣ иҷтимоиёт. Бо 1 ҳарф ба ҳама ҷои кор мерасад!!! Вале ошкоро мегӯям, ба кулли онҳое, ки дар орзуи «грин-корт»-анд, ҳаргиз фикр накунанд, ки зиндагии хусравонӣ меёбанд. Албатта сароғоз мушкил аст, вале ба оҳистагӣ ҳастанд тоҷиконе, ки муваффақ шудаанд. Амрико шаҳри орзуҳост. Фарзи мисол, Лоиқ Раҷабови Тоҷик, ки дар тӯли андак вақт чемпиони PFL шуд. Ӯ дар Лас-Вегас 3 бор пирӯз омад ва ифтихори мо-Тоҷикони амрикоӣ буд. Тоҷикони зиёд дар Нйю Йорк, Вашингтон, Колорадо, Массачусетс… кор мекунанд… Тасмим дорам, дар шумораҳои ояндаи СССР ҳатман сафаргуфтори худро чоп кунам. Амрико 1 вежагие дорад, ки ҳаргиз ба ранги пӯст ва дину мазҳабатон касе аҳамият намедиҳад. 4 моҳ будам ва бо табъизи нажодиву мазҳабӣ дучор наомадам, чи хеле ки дар Русия ба чашм мехӯрад. Бо ин ҳама ватан-ватан асту вақте аз самолет дар Душанбе фаромадам, хоки Ватанро бӯсидам. Бовар мекунед, ҳатто дашному ҳақорати тоҷикон самимист. Воқеан, баъдан ба Кобул рафтам ва медонед чӣ? Дасти Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмонро мебӯсам, ки чунин сулҳу оромишу зиндагонии осударо барои мо таҳия кардааст. Барои қадрдонии ин хидмати Президент бояд ҳар тоҷик ақаллан 1 бор Афғонистон равад ва бинад, ки сарватмандтарин афғону соҳибмансабтаринаш низ интизор аст, ки ҳамин ҳоло ӯро метарконанд ва ё мепарронанд. Садқаи хоку обу боду ҳатто дашному ҳақоратҳои Ватан!!! Мо Метавонем!!!

 

 

Чоршанбе, Нояб 13 2019

Акаи Салмон Расулов сокини ҷамоати «Панҷоб»-и н.Ҳамадонӣ, соҳибистеъдоди фитрист. Бачагию наврасии акаи Салмон бо зиндаёд, ҳофизи машҳури машриқзамин-Одина Ҳошим гузашта, ҳамсабақи мактаби миёнаанд ва дӯстии онҳо то рӯзҳои вопасини умри ин абармарди санъат давом дошт. Ӯ дар бораи дӯсти номвараш хотираи зиёде дорад:

-Сароғоз Одина на аълохону на сустхон, ки миёнахон буд. Аммо дар давраи камолот бо суръати кайҳонӣ пеш рафт. Бе муболиға уқёнуси шеъру ғазал шуд. Чун дигар бачаҳои ин синну сол шӯху ҳазлкаш буд. Ҳамсинфон ҳам ҷои сусти ӯро ёфта буданд: Бисёр содаю зудбовар буд. Кадом 1 дурӯғеро, ки намудатро ҷиддӣ гирифтаю нақл мекардӣ, рост қабул мекард. Масалан, ба ӯ мегуфтанд, ки фалон муаллим суроғат дошт. Ҳамин кифоя буд, ки пайи ҷустуҷӯи муаллим равад. Баъди бо сари хам баргаштанаш қаҳқаҳаи бачаҳо ба осмон мерасид. Ҳамин содагию зудбоварӣ то охири умр ӯро тарк накард. Ҳамаи шикасту афтодагиҳо, нокомию садамаҳои зиндагӣ Одинаро аз ин қалби бузургу зудбовараш буданд. 

Фоҷеа дар консерти Ҷурбаек Муродов

Чӣ қадар таҳдиду озорҳое надид. Гуноҳ-ҳунари худододаш. Боре дар Театри опера ва балети ба номи С.Айнӣ шаби эҷодии Ҳунарманди халқии СССР-Ҷӯрабек Муродов мегузашт. Одина ҳам даъватӣ буд. Лаҳзаҳои дамгирии Ҷӯрабек ӯ табъи ҳозиринро хуш мегардонд. Ин замон касе омада, ба гӯшаш чизе мегӯяд. Ҳофиз саросемавор толорро тарк мекунад. Назди мошини сабукрави «Волга»-аш меояд. Ва мебинад, ки шишаҳои мошин зада шикастагию тунукаҳояш пачақ кардагӣ. Фиттаҳои сабти сурудҳои охираш, коғазхати ёрмандии ҳофиз ба Ветнам ва дигар ҳуҷҷатҳои муҳим рабуда…

-Дод аз дасти фалаки каҷрафтор ва ин кӯрдилони нобакор, - гуфта Одина Ҳошим ба замин нишаста мемонад.

Ин гуна пешподиҳиҳо, илҳомшиканиҳо дар ҳаёти ҳофиз кам набуд. 

«Фавт»-и нобиға дар Сочӣ

Боре ҳини ин гуна хастагиҳо дӯсти дигари Одина Ҳошим, собиқ раиси номдори хоҷагии ҷамоавии ба номи Ленини н.Москва (ҳоло Ҳамадонӣ) шодравон Иззатулло Шарифов ба ӯ таклиф мекунад, ки биё, барои рафъи ин кӯфтагиҳо ба истироҳатгоҳи Сочӣ равем. Ҳофиз қабул мекунад.

Истироҳатгоҳи машҳури Сочӣ. 1 рӯз онҳо вақти сайругашт бо гурӯҳи ҷавононе вохӯрданд, ки аз магнитофонашон суруди «Ало, хам зада кокул»-и Одина Ҳошим танинандоз буду онҳо бо шавқ мерақсиданд. Суруду рақс анҷом меёбад. 

-Гӯяндаи суруд кист?- мепурсад Иззатулло Шарифов.

-Марҳум оғои Одина Ҳошим, - ҷавоб медиҳад яке аз онон, ки аз даризабонони Афғонистон буданашон маълум буд.

-Барои чӣ марҳум? – сӯи Одина ноаён чашмак зада суол мекунад раис.

-Магар гузашта нашудааст? – нобоварона мепурсад ҷавони афғон.

-Ана наздатон истодааст-мегӯяд И.Шарифов.

Одина Ҳошим 2-3 сурудро бе мусиқӣ, аз ҷумла «Ало, хам зада кокул»-ро низ мехонад. Ҷавонони афғон пойҳои ҳофизро ба оғӯш мегиранду бахшиш мепурсанд ва бо шавқи зиёд аз ӯ соядаст мегиранд. Маълум мешавад, ки ин ҷавонон устодро дар Душанбе ҷустанӣ омада будаанд, вале касе аз «рафиқон»-и Одина гуфтааст, ки ӯ кайҳо мурда…

Мардакии Гулрухсор

Устод Одина бо муаллифи сатрҳо шиносоии наздик дошту асосан навиштани хотираи сафарҳояшро ба банда мефармуд. Вақтҳои бекориаш ба идораи рӯзнома омадану бо рӯзноманигорон сӯҳбат карданро дӯст медошт. Боре дар аснои сӯҳбат:

-Мирзо (вай маро бо насабам ном мебурд) медонӣ чӣ, Гулрухсор мардак будаст.

Устод бо ваҷоҳате гуфт, ки ман бо шигифт пурсидам:

-Чӣ хел?!

Устод бо ҳамон ваҷоҳат ҷавоб дод:

-Вақти ба ҷоизаи ба номи Рӯдакӣ пешниҳод шуданам, он ҷо 1 номзади ҳарифи ман пайдо мешавад. Шиносу ҳаммаҳаллаҳояш дар ҳайати комиссия зиёдтар будаанд, ки вай бартарӣ пайдо мекунаду ба ҷоизадор шуданаш лаҳзае мемонад. Ин дам Гулрухсор, ки ӯ низ узви комиссия буд, мушт болои миз зада аз ҷо бармехезад ва мегӯяд:

-Ҳой, мардум, як лаҳза аз аспи ҷаҳл фароед. Шумо чӣ кор карда истодаед? Одина Ҳошим куҷою ҳофизаки шумо куҷо? Охир Одина Ҳошимро Шарқ мешиносад. Агар ин тавр бошад, ман талаб мекунам, ки ҷоизабарӣ ба тариқи раъйпурсӣ гузаронида шавад. Мебинем, ки устод Одина Ҳошим раъй мегирад ё ҳофизаки шумо?!

Латтаи ҳакамони мухолиф ба об мезанад ва маро ҷонибдорӣ мекунанд. Магар мардак набудааст? - баъди шарҳ пурсид маро устод.

Ҷӯрабекро ба миллат баргардонед!

Одина Ҳошим, Зафар Нозим, Ҷӯрабек Муродов-3 хунёгари санъат, 3 ҳофизи соҳибмактаб, намояндаи 3 маҳалли Тоҷикистон-Хатлону Рашту Суғд ба сетор шабеҳ буданд. Имрӯз аз он 3 тор 2 тораш канда шуда, тори сеюмаш бурун аз пойтахт, ҷудо аз гӯшаку қуббааш шудааст, ки басо риққатовар аст. Аммо мо аминем, ки масъулони соҳа охирон ҳунарманди аршад-тори саввуми санъати миллӣ-Ҷӯрабеки Муродро дар зиндагониаш ба мо-Тоҷикон бармегардонанд.

Саъдулло Мирзоев,

н.Ҳамадонӣ

 

Панҷшанбе, Нояб 07 2019

    Аз 11 то 15 ноябри соли ҷорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Ӯзбекистон баргузор хоҳанд гашт. Ифтитоҳи ботантанаи ин рӯзҳо қарор аст рӯзи 12.11.2019 дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С.Айнӣ сурат бигирад.

   Тавре маркази матбуоти Вазорати фарҳанги ҶТ хабар медиҳад, инчунин дар ин рӯз дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон вохӯрии вазири фарҳанги ҶТ Шамсиддин Орумбекзода бо роҳбари ҳайати расмии Рӯзҳо баргузор гашта, дар назар аст, ки 13.11.2019 ҳайати ҳунарӣ ва расмии Рӯзҳо ба н.Данғара сафар карда, ба сокинон ва меҳмонони ноҳия барномаи ҷолиби ҳунарӣ пешниҳод намоянд. 14.11.2019 бошад дар ш.Душанбе баргузории консерти муштарак бо иштироки ҳунарпешагони тоҷик ва ӯзбек ба нақша гирифта шудааст.

 

 

 

саҳ 5 аз 54

Китобҳо

Flag Counter