ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Май 05 2021

ПОЗНЯК ВИКТОР ГЕНРИХОВИЧ

(26.4.1901 – 12.8.1983)

Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (6.4.1945).

Дар шаҳри Самарқанд, вилояти Самарқанди империяи Россия, ба дунё омадааст. Миллаташ литвонӣ. Соли 1917 гимназияро хатм намудааст. 

Дар Армияи Сурх аз марти соли 1919. Иштирокчии Ҷанги гражданӣ дар фронти Туркистон: сарбози сурхи қалъаи Самарқанд, старшинаи эскадрони полки 12 – уми савора дар бригадаи 3 – юми алоҳидаи савораи Туркистон ва дивизияи 3 – юми савораи Туркистон, командири взвод ва эскадрони полки 4 – уми савораи қирғизии дивизияи 2 – юми савораи Туркистон. Дар ҷабҳа то январи соли 1921.

Соли 1921 мактаби олии савораи Петроградро тамом кард. Аз сентябри 1921 то августи 1923 командири эскадрони 40 – ум ва 39 – уми полки савораи дивизияи 7 – уми савораи Самарск буд.

Соли 1926 Академияи ҳарбии РККА ба номи М. В. Фрунзеро хатм намуд. Аз июли 1926 сардори штаби полки 81 – уми савора дар бригадаҳои 7 – ум ва 8 – уми алоҳидаи савора. 

Аз соли 1928 сардори штаби полки алоҳидаи савораи Ӯзбекистон. Аз соли 1929 командири баталёни алоҳидаи савораи кӯҳӣ дар Тоҷикистон. Солҳои 1927 – 1931 дар ҳудуди РСС Тоҷикистон бар зидди босмачиён мубориза бурдааст. Соли 1931, ҳангоми торумори дастаи босмачиёни Иброҳимбек, Виктор Позняк баталёни алоҳидаи тоҷикии тирандозони кӯҳиро фармондеҳӣ мекард.

Аз соли 1931 сардори шуъбаи штаби округи ҳарбии Осиёи Миёна. Аз соли 1934 ёрдамчии сардори шуъба дар раёсати 1 – уми Штаби РККА. Аз январи 1935 командири полки 1 – уми тирандози Қазон, дивизияи 1 – уми тирандози Казони округи ҳарбии Приволжск. Аз феврали 1936 сардори штаби дивизияи 30 – юми савораи округи ҳарбии Ленинград. Аз сентябри 1937 муаллими калони тактикии курсҳои Байрақисурхдори такмили ҳайати фармондеҳии РККА.

Моҳи июли 1938 аз тарафи НКВД ба ҳабс гирифта шуда, дар тафтишот қарор дошт. Баъди ёздаҳ моҳ, майи соли 1939, озод гашта, муаллими тактикии Академияи ҳарбии РККА ба номи М. В. Фрунзе таъйин гардид. Аз апрели 1941 роҳбари калони тактикӣ – муовини сардори академияи мазкур.

Дар фронтҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз моҳи ноябри 1941. Ба сифати командири бригадаи 39 – уми тирандоз, 27 – ум ва армияҳои 4 – уми ҳамлаовари фронти Шимолу Ғарбӣ дар мудофиаи Москва ва дар амалиёти ҷавобии Торопетск - Холмск иштирок намуд. Аз феврали 1942 командири дивизияи 360 – уми тирандози армияи 4 – уми ҳамлавари фронти Калинин буд.

Позняк дар рафти амалиёти ҳуҷумии Великолукск (1942 – 1943) корнамоӣ нишон дод. Ҳангоме ки фармондеҳии немисӣ бо мақсади аз муҳосира халос кардани группировакаи худ зарбаи ҷавобӣ зад, дивизияи 360 – уми тирандози полковник В. Г. Познякро ба қитъаи хавфнок гузаронданд. Моҳи декабри 1942 баъди марши (гашти) дурудароз дар барфҳои чуқур, дивизия ниҳоят ба ҳудуди (хати) муқарраргаштаи мудофиа баромада, ба ҷанг даромад. Қариб як моҳ қисмҳои дивизия ҷон дар рамақ ҳудуди мудофиаро нигоҳ дошта ҳуҷумҳои паёпайи се дивизияи фашистон, аз ҷумла як ҳуҷуми танкии душманро зада гардонданд.

Чоршанбе, Апр 28 2021

Моҳи апрел 2 чеҳраи таърихии бисёр муҳим-Владимир Ленин ва Адолф Гитлер таваллуд шудаанд. Ин 2 нафар бо шеваи тафаккур ва хусусиёти амалкардашон, маҳсули замони хеш буданд, аммо ҳар кадом дар тақдири миллати худ ва миллатҳои дигар сахт таъсир гузоштаанд. 

Поярези марксизм дар Россия

Владимир Улянов-Ленин яке аз поярезони марксизм-ленинизм дар Россия ба шумор меравад. Ленин аввалин ҳизби коммунистиро дар ин кишвар роҳандозӣ карда, орзуи Марксу Энгелсро ҷомаи амал пӯшонд.                                                                                 

Қатли бародар

Ленин 22 апрели соли 1922 дар шаҳри Симбирски Россия, дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Падараш бозраси мактабҳои халқӣ ва модараш низ зани таҳсилкарда ба шумор мерафт. Владимир солҳои 1879-1887 дар гимназияи Симбирск таҳсил намуда, онро бо медали тилло хатм кард.                                                                                                 

Лаҳзаи тақдирсоз дар зиндагии Ленин соли 1887 гардид. Дар ин сол ҳукумати вақт, бародари бузурги Ленин Александрро барои ширкат дар қатли император Александри III-юм ба қатл маҳкум кард. Марги бародар таъсире сахте дар Владимири ҷавон гузошт ва роҳи ояндаи ӯро муайян кард. 

Соли 1887 Ленин ба факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Қазон дохил шуд, аммо бо сабаби ширкат дар тазоҳуроти донишҷӯён, баъди 1 сол аз Донишгоҳ хориҷ гардид. Аммо Володяи ҷавон рӯҳафтода нашуда, ҳуҷҷатҳояшро ба Донишгоҳи Санкт-Петербург супорида, соли 1891 ба таври экстернӣ факултаи ҳуқуқшиносии онро хатм мекунад. Соли 1895 бо иштироки бевоситаи Ленин дар Петербург "Иттиҳоди мубориза барои озодии синфи коргар" созмон дода шуд, ки аввалин ташкилоти марксистӣ дар Россия ба шумор мерафт. Барои ин кораш Ленинро ба ҳабс гирифта, ба муҳлати 3 сол ба деҳаи Шушинскоеи Сибир бадарға карданд. Дар ин бадарға Ленин бо Надежда Крупская ошно шуда, Крупская то охири ҳаёти доҳӣ ёвар ва ҳаммаслакаш гардид.                                                                                                                                                                                                                            

Тахаллуси тасодуфӣ

Соли 1900 Владимир Ленин Россияро тарк карда, ба Аврупо рафт. Ӯ дар Олмон, Англия ва Шветсария зиндагӣ карда, дар он ҷо бо Г.Плеханов ошно мешавад. Плеханов ҳам яке аз шахсиятҳои инқилобии рус ба шумор рафта, нақши зиёде дар ҳаёти Ленин бозидааст. Маҳз бо кӯмаки Плеханов Ленин аввалин нашрияи умумируссиягии марксистӣ "Искра"-ро нашр кард.                                                 

Пайдоиши тахаллуси Ленинро низ ба ҳиҷрати аввалини ӯ рабт медиҳанд. Бори аввал ин тахаллус соли 1901 садо дод, вале то ба ҳол пайдоиши ин тахаллус номаълум боқӣ мондааст. Баъдан аз зани Ленин борҳо бобати ин тахаллус пурсида буданд, аммо Надежна Константиновна ҳамеша посух медод, ки сабаби аслиашро намедонад. Ба андешаи ӯ шавҳараш тасодуфан тахаллуси Ленинро интихоб намудааст.

Номзад ба ҷоизаи Нобелӣ

Соли 1903 дар Анҷумани II сотсиал-демократҳои рус Ҳизби состиалистон ба 2 шоха-меншевикон ва болшевикон тақсимбандӣ гардиду Ленин роҳбарии болшевиконро ба ӯҳда гирифт. Ҳангоми инқилоби аввали рус дар соли 1905, роҳбари болшевикон дар Шветсария қарор дошта, моҳи ноябри ҳамон сол  пинҳонӣ ба Россия баргашт.

Чоршанбе, Апр 21 2021

 

Душанбе-пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар водии зебоманзари Ҳисор ҷойгир гардида, таърихи чандинасра дорад. Аввалин зикри катбии комилан тасдиқ шуда бобати Душанбе ба  асри XVII таалуқ дошта, дар китоби олими балхӣ Маҳмуд ибни Валӣ “Баҳр-ул-хавофӣ фи маноқибил айёр” оварда шудааст. Инчунин соли 1676 хони Балх бо номи Субҳонқул Баҳодур ба шоҳи рус Федор Михайлович мактубе навишта, дар он Душанберо ҷузъи қаламрави худ унвон мекунад. Аммо бозёфтҳои бостоншиносон дар ҳудуди шаҳри имрӯзаи Душанбе собит карданд, ки таърихи ин мавзеъ ба қарнҳои IV-V-и милодӣ мерасад. 

Водии Ҳисор аз замони Кушониён то истилои муғул дар сарчашмаҳои таърихӣ бо номи “Шумон” ёд шуда, Душанбе ҷузъи ин минтақа ба шумор мерафт. Аз асри XIV ба баъд “Шумон” ба Ҳисор тағйири ном карду онро водии Ҳисори Шодмон меномидагӣ шуданд. Душанбе аз охири асри XIV шомили бекигарии Ҳисор мегардад. Мутаасифона бо сабаби ҷангҳои дохилӣ Душанбе дар асри XIX 2 маротиба хароб карда шуд. Бори аввал дар соли 1840 аз тарафи беки дарвоз Исмоилхон ва бори дуввум аз ҷониби ҳокими Балҷувону Кӯлоб Мизробшо. Бо ҳамин Душанбе шукӯҳи қаблиашро аз даст дод, аммо чун маркази муҳими интиқолӣ боқӣ монд. 

 Пойтахти мо-Дюшанбе!

Қабл аз омадани русҳо дар ҳудуди Душанбеи имрӯза чанд минтақаи маскунӣ вуҷуд дошт. Дар соҳили чапи дарёи Душанбе деҳаҳои Шоҳмансур, Сари Осиё, Ғофилобод, Миршикор, Хуҷамбиёи боло ва Хуҷамбиёи поин, Қарамишкор, Чармгарон ва Заргар вуҷуд доштанд. Деҳаи Душанбе миёни онҳо аз ҳама бузург буда, 500 хоҷагӣ дошта, аҳолии он аз 6 то 8 000 нафарро ташкил медод. 

Душанбе бори аввал дар соли 1907 пойтахти ғайрирасмии бекигарии Ҳисор гардид. Дар он сол, дар Қаратоғ заминларзаи сахт ба вуқӯъ пайваста, беки Ҳисор барои таъмини амнияташ бо аҳлу аёлаш ба Душанбе кӯчид. Моҳи феврали соли 1920 бошад Душанбе барои чанд моҳ пойтахти аморати Бухоро гашта, амир Олимхон бо дарбори фирориаш онҷо маскан гузошта буданд. 

Соли 1921 нерӯҳои Артиши Сурх амирро аз Душанбе меронанд ва ин деҳаи хурд ба яке аз марказҳои ҷанги гражданӣ дар Бухорои Шарқӣ табдил меёбад. Моҳи феврали соли 1922 қурбошиҳои Бухорои Шарқӣ Душанберо ишғол карданд ва он 2 бора ба пойтахти Қурбошиобод мубаддал гардид. Аммо 14 июли соли 1922 Артиши Сурх бори дигар Душанберо ишғол намуд ва қурбошиҳо фирор карданд. 

1 сентябри соли 1922 ба ин деҳаи водии Ҳисори Шодмон Комиссия Фавқулоддаи Диктаторӣ ташриф оварда, Душанберо ба ҳайси маркази маъмурии худ интихоб намуд. Аъзоёни русзабони ин Комиссия, Душанберо-Дюшанбе талаффуз мекарданду ҳамингуна менавиштанд. Бо ин тартиб, Душанбе аз соли 1924 то соли 1929 расман Дюшанбе номида мешуд. Аммо мардуми маҳаллӣ онро ҳамонгуна Душанбе меномиданд.

 Аз Дюшанбе то Сталинобод

Нақши Душанбе баъди таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Тоҷикистон боз ҳам баландтар гардид. 5 феврали соли 1925 аввалин ҳокимияти расмии кишвари навтаъсис-Кумитаи инқилобии ҶМШТ вориди Душанбе шуд. Душанбеи он шабу рӯз вазъи бисёр ногувор дошт.

Чоршанбе, Апр 14 2021

“Сайёраи мо зебост, бениҳоят зебо! Агар ҳама одамон Замини моро аз кайҳон медиданд, ба назари ман мо ҳеҷ гоҳ ҷанге намедоштем” 

Солеҳҷон Шарипов, кайҳонаварди тоҷик

 “Ҳафтгонаи Меркурий”

Фатҳи кайҳон барои инсоният қадами ҷадиде дар тасхири табиат гардид ва баъди баромадан ба фазо, инсон аз нигоҳи илмӣ низ ба рушди бесобиқа расид. Имрӯз қариб тамоми дастовардҳои илмии бани башар, аз алоқаи мобилӣ гирифта, то интернет ба кайҳон бастагӣ доранд. Солҳои тӯлонӣ тасхири кайҳон ба масъалаи доғи сиёсӣ низ табдил гардида, асоситарин майдони рақобат миёни абарқудратҳои вақт, хусусан СССР ва ИМА ба шумор мерафт. Дар авохири солҳои 50-ум ҳарду абарқудрат ба фиристодани одам ба кайҳон омодагӣ мегирифтанд. Дар ИМА ин корро хеле ҷиддӣ гирифта, 1 октябри соли 1958 агентии NASA-ро таъсис доданд. Аввалин барномаи агентӣ "Меркурий" ном гирифта, ҳадафи асосии он парвози одам ба кайҳон буд. Амрикоиҳо барои парвози кайҳонӣ аз миёни садҳо ҳавонавард-озмоишгар танҳо 7 нафарро интихоб карданд. Ин 7 нафар кайҳонаварди оянда дар ИМА "Ҳафтгонаи Меркурий" ном гирифта, дарҳол дар сар то сари ИМА машҳур шуданд. Дар СССР бошад, кайҳонавардони ояндаро аз миёни сарнишинони қиркунандаҳо интихоб карданд. Ин қарори Сергей Королев буд, зеро ин олими шӯравӣ ақида дошт, ки ҳавонавардони тайёраҳои қиркунанда аз маҳорат ва таҷрибаи бештар бархурдоранд.

Аз “Восток” то “Восходу” “Союз”

Дар муваффақияти парвози кайҳонӣ нақши худи киштӣ бениҳоят муҳим аст. Аввалин киштии кайҳонии СССР “Восток” номгузорӣ гардида, зери роҳбарии Сергей Королев тарроҳӣ шуда буд. Ин киштӣ танҳо 1 сарнишин дошт. 

3 апрели соли 1961 дар СССР Раёсати КМ қарори парвози инсонро ба кайҳон имзо намуд ва 8 апрел нишасти Кумитаи Давлатӣ, ки ба ин мавзӯъ бахшида шуда буд, баргузор гардид. Дар нишаст барои партоби киштии кайҳонии "Восток" иҷоза дода шуд ва супоришҳои кайҳонаварди оянда муаян гардиданд. Королев Юрий Гагаринро интихоб кард. Гагарин мебоист дар баландии 180-230 км дар муддати 1,5 соат гирди Замин давр зада, имкони истиқомати инсонро дохили киштии махсус дар фазои кайҳонӣ муаян мекард. 

Билохира, лейтенант Юрий Гагарин дар киштии кайҳонии "Восток-1" 12 апрели соли 1961, соати 09:07 дақиқа аз Байконури Қазоқистон ба фазои кайҳонӣ баромад ва 1 соату 48 дақиқа гирди Замин парвоз кард. Парвози 2-юми “Восток” 6 августи соли 1961 ба вуқӯъ пайваст. Дуввумин шуда Герман Титов бо киштии “Восток-2” ба фазо баромад ва 1 шабонарӯзу 18 дақиқа дар фазои кайҳонӣ парвоз кард. Баъд аз ӯ, Андриан Николаев, 11.08.1962 дар “Восток-3”, Павел Попов, 12.08.1962 дар “Восток-4” ва Валерий Биковский 14.06.1963 дар “Восток-5” ба фазои кайҳонӣ баромаданд. Давраи “Восток”-ҳоро “Восток-6” бо сарнишинии Валентина Терешкова хатм мекунад. 

Терешкова, аввалин зан кайҳонавард дар ҷаҳон гардид ва 16.06.1963 ба фазои кайҳонӣ баромад. Парвози Терешкова 2 шабонарӯзу 22 соату 50 дақиқа идома дошт. Соли 1964 киштии кайҳонии “Восход” сохта шуд. “Восход-1” киштии кайҳонии чандсарнишин буда, бори аввал бо 3 кайҳонавард, Владимир Комаров (фармондеҳи киштӣ), Константин Феоктистов (кайҳонавард-таҳқиқотчӣ) ва Борис Егоров (табиб) ба фазо баромад. Парвози “Восход-1” як шабонарӯзу 17 дақиқа идома ёфт. “Восход-2” 18 марти соли 1964 бо сарнишинии кайҳонавардон Павел Беляев ва Алексей Леонов парвоз кард. 

Чоршанбе, Апр 07 2021

 

Анҷумани I-и РСДРП. Ин Анҷуман аз 1 то 3  марти соли 1898 дар шаҳри Минск баргузор гардида, дар он 9 вакил иштирок доштанд. Дар ин Анҷуман сотсиалистони рус якдилона қарор доданд, ки тамоми гурӯҳҳои сотсиалист дар 1 ташкилот, ки Ҳизби сотсиал-демократии Россия номгузорӣ гардид, муттаҳид гарданд. 

Анҷумани II-юми РСДРП. Ин Анҷуман аз 17 июл то 10 августи соли 1903 дар Брюсел ва Лондон бо иштироки 57 вакил баргузор гардид. Дар ин Анҷуман Барномаи ҳизб ва Низомномаи он қабул карда шуданд. Ҳангоми муҳокимаи Барнома ва Низомномаи ҳизбӣ миёни сотсиалистон баҳси тунде сурат гирифт ва онҳо ба 2 бахш-“болшевикон” ва “меншевикон” тақсим гардиданд. 

Анҷумани III-юми РСДРП. Ин Анҷуман аз 12 то 27 апрели соли 1905 бо ташаббуси Бюрои кумитаҳои аксарият (болшевикон) дар Лондон баргузор гардид. Дар он 38 вакил ширкат варзиданд. Анҷумани III-юм таҳрири ленинии банди 1-юми Низомномаро қабул кард ва КМ-ро ба ниҳоди асосии ҳизбӣ табдил дод. Инчунин дар Анҷуман рӯзномаи “Пролетарий” чун минбари матбуотии ҳизб тасдиқ карда шуд.  

Анҷумани IV-и РСДРП. Анҷумани мазкур аз 10 то 25 апрели соли 1906 дар шаҳри Стокголм баргузор гардид. Анҷумани IV-ум бо номи муттаҳидкунанда маъруф аст ва дар он 146 вакил, ҳам аз тарафи болшевикон ва ҳам аз тарафи меншевикон иштирок доштанд. Дар он, сотсиалистони Шоҳигарии Полшаю Литва ва Ҳизби сотсиал-демократӣ коргарии Латвия шомили РСДРП гардиданд. 

Анҷумани V-уми РСДРП. Ин Анҷуман аз 30 апрел то 19 май соли 1907 дар Лондон доир гардид. Дар он 343 вакил ширкат варзиданд. Дар Анҷуман масоили гуногун аз қабили муносибат бо ҳизбҳои буржуазӣ ва Думаи Давлатӣ, ташкилотҳои ғайриҳизбии коргарон, кор дар Артиш ва ғайра мавриди муҳокима қарор дода шуданд.

Анҷумани VI-и РСДРП(б). Ин Анҷуман аз 26 июл то 3 августи соли 1917 дар Петроград баргузор гардид ва дар он 266 вакил ширкат варзиданд. Дар Анҷумани VI-ум ба номи ҳизб барчасби “б” (болшевикӣ) изофа гардид ва болшевикон бо ин кор худро аз меншивикон комилан ҷудо карданд. Дар Анҷуман аз ҷумла масъалаи омадани Ленин ва дигар роҳбарони болшевик ба додгоҳи Ҳукумати муваққат барои муҳокима баррасӣ гардид. Ҳукумати муваққат Ленин ва дигар болшевиконро ба хиёнати миллӣ айбдор намуда буд. 

Анҷумани VII-уми РСДРП(б). Ин Анҷуман бо Анҷумани изтирорӣ (экстренний) маъруф аст ва он аз 6 то 8 марти соли 1918 дар Петроград баргузор гардид. Дар Анҷуман 106 вакил ва 18 меҳмон ширкат варзиданд. Масъалаи асосии Анҷуман- бастани созишномаи сулҳ бо Олмон ба шумор мерафт. Дар Анҷуман инчунин Барнома ва номи ҳизб бознигарӣ гардиданд. РСДРП(б) ба РКП(б) тағйири ном кард.

Анҷумани VIII-и РКП(б). Ин Анҷуман аз 18 то 23 марти соли 1919 дар Маскав баргузор гардид. Дар он 301 вакил ширкат варзиданд. Дар Анҷуман масоили гуногун аз қабили Барномаи РКП(б), таъсиси Интернатсионали коммунистӣ, сиёсати ҳарбӣ ва ғ., мавриди муҳокима қарор гирифтанд. 

Анҷумани IX-и РКП(б). Ин Анҷуман аз 29 март то 5 апрели соли 1920 дар Маскав баргузор гардид. Дар он 554 вакил иштирок доштанд. Дар Анҷуман масоили сохтмони хоҷагидорӣ ва ғайра муҳокима гардиданд.

Анҷумани Х-и РКП(б). Анҷумани Х-ум аз 8 то 16 марти соли 1921 дар Маскав баргузор гардид. Дар ин Анҷуман 694 вакил бо овози ҳалкунанда ва 296 вакил бо овози машваратӣ ширкат варзиданд.

Чоршанбе, Март 24 2021

“Тройкаи” аввалин

Бояд тазаккур дод, ки замони ҳукмронии Сталин, ҳар навъ комиссиюн, ки аз 3 нафар иборат буд, сарфи назар аз соҳаи фаъолият ва салоҳияташ “тройка” номида мешуд. Аммо миёни инҳо “тройка”-ҳои Комиссияи фавқулъодда (ВЧК) ва баъди онҳо, “тройкҳои махсус” мафҳуми манфӣ ба худ гирифтанд. “Тройка”-ҳои аввалин маҳз дар дохили ВЧК шакл ёфтанд. Дар бештари маъхазҳо, ВЧК чун “шамшери муҷозоткунандаи инқилоб” тасвир ёфтааст. Албатта ин фикр то андозае дуруст ҳам ҳаст, аммо на ҳамаи он чизе, ки ба ин ташкилот нисбат медиҳанд дар ҳақиқат низ ҷой дошт. 

ВЧК, ки 7 декабри соли 1918 таъсис ёфта, дар аввал танҳо бо кори тафтишотӣ машғул буд, аммо баъдтар салоҳияти онро васеъ карданд. Худи Феликс Дзержинский дар оғоз, салоҳияти ниҳоди зертобеъашро “тафтишоти пешакӣ бо мақсади пешгирӣ” унвон карда буд. Дар оғоз ба чекистҳо танҳо маҳрум кардани мухолифини низом аз карточкаҳои ғизоӣ, мусодираи амволи онҳо ва тартиб додани рӯихати душманони синфӣ иҷозат дода мешуд. Аммо баъди оғози Ҷанги гражданӣ ВЧК низ тибқи қонунҳои давраи ҷанг ба фаъолият пардохт. Аввалин “тройка” маҳз дар ин ниҳод, 21 феврали соли 1918  таъсис дода шуд. Ба ҳайати “тройка”-и аввалин Дзержинский ва 2 ноибаш, Вячеслав Александрович ва Яков Петерс шомил гардиданд. Ин “тройка” ҳуқуқ дошт бе дахолати системаи судӣ, муттаҳамонро ҷазо диҳад. 

Террори сурх ва сафед

Яке аз сабабҳои асосии бадном гардидани “тройка”-ҳо террори сурх гардид. Расман, иҷозаи амалисозии террори сурх аз тарафи роҳбарияти болшевикӣ 5 сентябри соли 1918 дода шуд. Ба иборати дигар, ташкилотҳои поинии ВЧК ҳуқуқ пайдо карданд, бе ҳукми судӣ тамоми афродеро, ки ба таблиғоти зиддишӯравӣ гумонбар мешуданд ба қатл расонанд. Аммо набояд фаромуш кард, ки кишварро ҷанги сурху-сафед фаро гирифта буд ва террори сурх, танҳо ҷавобе буд ба террори сафед. Ҳамин тариқ “тройка”-ҳои ВЧК дар асл ба унвони додгоҳ (трибунал) хизмат карда, дар ҳолатҳои фавқуллодда нақши судиро ифо мекарданд. Бо ин вуҷуд, болшевикон 28 октябри соли 1918 ҳуқуқи “тройка”-ҳоро маҳдуд карданд ва ин ташкилотҳо танҳо дар манотиқи ҷангӣ ё муҳосирашуда, ҳуқуқи бе суд паррондани мухолифонашонро доштанду халос. Ин масъала танҳо 1 декабри соли 1918 ба пуррагӣ ҳалли худро ёфт. Аз ин ба баъд, ҳуқуқи парронданро танҳо ЧК-аҳои губерниягӣ, фронтӣ, армиягӣ ва вилоятӣ касб карданд. Аммо онҳо низ, ин ҳукмро танҳо дар ҳузури прокурор ё намояндаи РКП(б) бояд мебароварданд. Ин ҳолат то анҷоми Ҷанги гражданӣ идома ёфта, соли 1921 ҳукми қатл танҳо барои ҷосусӣ, роҳзанӣ ё баромади мусаллаҳона ҷорӣ мегардид. 

Аз ВЧК то ОГПУ

Баъди анҷоми ҷанг ВЧК лағв гардида, ба ҷои ин ниҳод, Раёсати давлатии сиёсӣ (ГПУ) дар назди НКВД созмон дода шуд. ГПУ баъди чанде ба ОГПУ тағйири ном кард ва ба тобеъияти ШКХ СССР ворид карда шуда, бевосита дар репрессияҳои сталинӣ ширкат варзид. Бо вуҷуди ин, моҳи июли соли 1934 яккатозии ОГПУ поён ёфт ва ин ниҳод боз ба тобеъиятӣ НКВД даромад. Баъди ин, “тройка”-ҳо низ, чун олати додгоҳи инқилобӣ фаъолияти худро қатъ карданд. Аммо баъдан маълум гардид, ки сояи “тройка”-ҳои ҷазодиҳанда, дар баданаи ҳукумати болшевикӣ ва тарс дар боробари ин “тройка”-ҳо бошад, дар баданаи шаҳрвандони шӯравӣ хеле амиқ ҷой гирифтааст.   

Фармони №00606

19 сентябри соли 1934 В. Молотов ба Каганович телеграммаи махфие ирсол кард, ки дар он пешниҳод мекард ба ким кадом “тройка”-ҳо ҳуқуқи баровардани ҳукми қатл дода шавад.

  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  2 
  •  3 
  •  4 
  •  5 
  •  6 
  •  7 
  •  8 
  •  9 
  •  10 
  •  > 
  •  >> 
саҳ 1 аз 44

Китобҳо

Flag Counter