ХАБАРИ ДОҒ
Чоршанбе, Март 31 2021

Зуҳро Ҷалолова аз шаҳри Бохтар ба идораи газета занг зада (тел: 906 113266) гуфт: 

   - Ман хонандаи ҳамешагии газетаи СССР мебошам. Медонам, ки газетаи СССР-ро роҳбарияти садо ва симои Тоҷикистон ҳам мехонанд. Ман мехостам тавассути газетаи СССР аз роҳбарияти ТВ-и тоҷик хоҳиш намоям, ки сурудҳои ҳофизи маҳбуби мо Ҷумъахон Сафарро бештар пахш кунанд. Ман инро на танҳо аз номи худам, балки ба намояндагӣ аз номи 20 нафар мухлисони дигар мегӯям. Давраи ҷавонии мо бо сурудҳои ин ҳофизи хушовоз гузаштаанд ва ман аз ҳамон айём ба сурудҳои ин ҳофиз дил бастаам. Бори нахуст, соли 1983 дар 1 тӯй дар совхози “Туркманистон”-и вилояти Қӯрғонтеппа Ҷумъахон Сафарро зинда гӯш карда будам ва аз ҳамон давра дар ҳама баромаду консертҳояш ширкат мекардам. Аслан мо хонаводагӣ ба ин ҳофиз дил бастаем. Шавҳарам ва хушдоманам ҳам аз мухлисони Ҷумъахон Сафар мебошанд. 

 

Чоршанбе, Март 24 2021

Солҳои 1992-93 ҷавони зардинаи лоғарандоми қаддаш аз миёна андак баландтар дар маҳфилҳои адибон, ки дар бинои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон баргузор мешуданд, пайваста ширкат меварзид. Ҳатто дар суҳбатҳои хосаву маҳдуди адибон, ки дар ошхона ё дар фойеву роҳраву дафтарҳои кори Иттифоқ сурат мегирифтанд, гоҳ бевоситаву гаҳе аз дур мекӯшид хомӯшона ҳамроҳ бошад. Андак-андак ҷуръат пайдо карда, ба суҳбатҳои адибон шарик мешуд ва гоҳ-гоҳ шеър ҳам мехонд. Баъдтар фаҳмидем, ки ӯ донишҷӯи риштаи кимиёву биологияи Донишгоҳи омӯзгорӣ Давлат Сафар будааст ва на танҳо иштиёқу ҳавас, балки истеъдоди худододи шеър гуфтан низ доштааст.

Он солҳо, яъне дар ибтидои солҳои 90-и қарни гузашта, муовини аввали раиси Иттифоқи нависандагон будам ва ҳамзамон дар телевизион барномаи муаллифии «Нависанда ва замон» доштам. Аз рӯи касбу вазифаам ба ҳар падидаи тозаи адабӣ ва ҳар адиби ҷавоне, ки нишонаҳои истеъдодаш ҳувайдо буд, таваҷҷуҳ зоҳир мекардам. Давлат Сафар соли 1993 таҳсилро ба итмом расониду аз доираи назари мо ғайб зад. Пас аз чанд муддат дидем, ки ӯ дар телевизион барномаи «Нависанда ва замон»-ро эҳё карда, ба журналистика шуғл варзидааст ва баъдан, бо гузашти айём, дар ин соҳа аз муваффақтарин соҳибкасбон шинохта шуд. Хусусан барномаҳои телевизионии «Додрас», «Соҳибватан» ва «Шаҳдрез»-и Давлат Сафар, ки аз доираи васеи бинишу дониши ӯ шаҳодат медоданд, хеле ҷолиб ва хотирмон буданд.

Соли 1998 нахустин маҷмӯаи шеърҳои Давлат Сафар дар шакли китобчаи хеле наҳиф бо унвони «Пайғоми ашк» ба табъ расид ва мо шод шудем, ки ӯ аз ҳаракат ба самти ҷодаи шеър берун нарафтаву кӯшиши пайроҳаи худро ба ин ҷода пайвастан дорад. Мутаассифона, пас аз нашри ин маҷмӯа боз дувоздаҳ сол танаффус ба миён афтод. Кори телевизион мисоли наҳанги носерест, ки вақту қувваи эҷодиро бераҳмона фурӯ мебарад. Бо вуҷуди ин, Давлат тавонист вақту имкон биёбад ва чӣ хуш аст, ки дар як сол (2010) китоби «Шеъри гаҳвора» ва маҷмӯаи сеюми ашъораш «Шаҳбол» дастраси мову шумо гардид.

Давлат Сафар ғазалу рубоӣ мегӯяд, шеърҳои сафед ва нимоӣ менависад. Дар ҳар маврид мекӯшад, ки суханаш рангу намои тоза ва бори маънӣ дошта бошад. Аз ашъораш бӯи деҳа ба машом, манзараҳои нотакрори табиати кӯҳистон ба чашм ва чаҳ-чаҳи мурғону садои дили ошиқон ба гӯш мерасад. Инак, маҷмӯаи тозанашри Давлат Сафар таҳти унвони «Авҷи парвоз» дар дасти мост.

2

«Авҷи парвоз» чаҳорумин маҷмӯаи шеърҳои Давлат Сафар аст ва нишонаҳои шохиси ташаккули ӯро ба сифати як нафар шоири асилу умедбахш ба таври возеҳ намоён мекунад. Хонандае, ки таҳаввули эҷодии Давлат Сафарро пайгирӣ кардааст, ба хубӣ метавонад дарк бикунад, ки маҳорату салиқаи суханварии ӯ аз маҷмӯае то маҷмӯаи дигар сайқал меёбад, олами тахайюлу тасаввураш рангинтар, доираи мавзӯъҳои ашъораш васеътар, таносубу мантиқи суханаш қавитар ва дар маҷмӯъ тарҳи чеҳраи адабияш равшантару мушаххастар намудор мешавад. Эҷодиёти ӯро метавон яке аз падидаҳои нодири шеъри даҳ соли охири мо арзёбӣ кард. 

Дар «Авҷи парвоз» ашъоре гирд омадаанд, ки дар жанру шаклҳои гуногуни шеърӣ эҷод шудаанд ва маҳорату завқу салиқаи шоирро дар гунаву шаклҳои суханварӣ нишон медиҳанд.

Қисми умдаи китобро ғазалиёти шоир ташкил додаанд. Албатта, як силсилаи ин ғазалҳоро метавон машқи ғазал гуфт, зеро дар онҳо кӯшиши сайқал додани маҳорат, истифодаи саноеъи бадеии лафзиву маъноӣ ва пероишу ороиши сухани шоирона ба таври возеҳ ба назар мерасад. Аксари ин ғазалҳо бо риояи ҳамаи талаботи ғазали анъанавӣ эҷод шуда, аз таъбироту маъниҳои тоза ва ҷузъиёти воқеияти имрӯз саршоранд ва сарфи назар аз мавзӯъ, рӯҳияи замони моро ифода мекунанд. Баъзе ғазалҳои китоб мушаххасан ба мавзӯи Ватан бахшида шудаанд, мисли «Шаҳраги ҷону танам восили ҷони Ватан аст», «Гуфтам: Хумори васфи чӣ дорӣ, ватансаро?», «Мурғи илҳоми ман аз дашту даман омадааст» ва ғ. Шеърҳои сиёсимавзӯи «Ливои мо» ва «Истиқлоли мо» низ дар шакли ғазал эҷод шудаанд. Бояд таъкид кард, ки дар ғазалҳои Давлат Сафар дар баробари тавсифҳои фаровони мутаносиб ба мавзӯъ инчунин санъатҳои маънавӣ аз қабили талмеҳ, таҷнис, тазод, истиора ва ташбеҳ зиёд истифода мешаванд ва бадеияти сухани шоирро афзун мекунанд. Масалан, дар байти матлаъи яке аз ғазалҳои мазкур чунин таҷниси зебову пурмаънӣ ҷой дорад:

Гуфтам: Хумори васфи чӣ дорӣ, ватансаро?

Гуфто ки: Як таронаи фахри Ватан саро.

Дар байтҳои зер аз ғазалиёти шоир санъати талмеҳ хеле моҳирона ва маъниофарона ба кор рафтааст:

Зи тарси гурги хашму рашки ёрон

Паямбарзодаи чоҳам наомад.

* * *

Ба рӯзи сахт меҳри дил ба ҳукми нӯшдоруест,

Хабар аз нӯшдоруям мадеҳ Суҳроби ҳасратро.

Дар баъзе аз ғазалиёти Давлат Сафар санъати талмеҳ пайиҳам омада, ҳадаф тавассути ишороте ифода ёфтааст, ки аз дониши амиқи муаллиф гувоҳӣ медиҳад ва аз хонанда низ ҳамин гуна огоҳиро аз таърих, адабиёт ва ривояту устураҳо тақозо менамояд. Ин ду байти мақтаи яке аз ғазалҳои ӯ ба ҳамин минволанд:

 

Фарзанди азизи чоҳ аз ғайб шунид:

Печида ба умр аст раҳи фитнагарӣ.

Дар оғуши марг меваи сабр чашид

Суҳроб зи боғи сабзи меҳри падарӣ.

 

Дар бархе аз абёти ғазалҳои Давлат нишонаҳое аз дониши касбии (биологии) ӯ ба сифати ифодагари ҳикмате рух намудаанд, мисли:

Ростӣ хубу вале диди дигар мебояд,

Қомати сарв бурун омада аз решаи каҷ.

 

Дар бархе аз ғазалҳо ҷузъиёти воқеияти деҳаро шоир бо диди нозук ба риштаи тасвир кашидааст:

 

Пир гуфто: Ба асо навдаи тут афшонам,

Ёр агар дар бағалам ҷилваи дерина кунад.

Дар лаби ҷӯй, ки айёми ҷавонӣ бигзашт,

Оҳи пиронаи ман накҳати пудина кунад.

 

Бештари ғазалҳои Давлат Сафар хеле равону шево иншод шуда, дорои тасвирҳои зебову дилписанд ҳастанд, мисли:

 

Як шаби баҳор дар канори ёр,

Эй чи хуш, ки боз мастам аз хумор.

Ҳоли сарнавишт дар хати сиришт

Чун тавон навишт аз ғами нигор?

Дар қабои шаб, бӯсаҳо ба лаб,

Масти тобу таб, шукри бешумор…

 

Мехоҳем суханро дар боби ғазалиёти шоир бо чанд байт аз як ғазали ӯ қатъ бикунем, ки худ гӯётар аз ҳар тафсиранд:

 

Гоҳе, ки зулфи ёр ба чанголи шона буд,

Дар ҳар гиреҳи зулф ниҳон як баҳона буд…

Раҳ рафтану ба ишва нигаҳ карданат ба мо

Шаҳбайти нонавиштаву тарҳи тарона буд.

Дар мактаби муҳаббату ишқи ту, сад дареғ,

Тадриси мо ба илму амал ғоибона буд…

Шаб ранги мӯи туст, надорам ҳарос аз он,

Ларзиш ба панҷаҳои ман аз рашки шона буд.

 

Қисмати асосии китоби «Авҷи парвоз»-ро рубоиёти шоир ташкил медиҳанд. Гумон мекунам, ки комёбиҳои Давлат Сафар маҳз дар рубоӣ бештар ба зуҳур омадааст. Маъмулан дар рубоӣ шоирони гузаштаи мо масоили гуногуни ҳикмату фалсафаро вобаста ба ҳаёту мамот, фарду ҷомеа, некиву бадӣ ва ғ. гунҷоиш медоданд ва ифодаи ҳикмату фалсафа бештар ба тарзи андешаву баррасӣ тавассути истифодаи тазодду муқобала ва талмеҳу истиора сурат мегирифт. Аз шоирони замони нав устодони шодравон Лоҳутӣ ва баъдан Лоиқ доираи мавзӯъҳои рубоиро бо андешаҳои иҷтимоиву сиёсӣ густардатар карданд. Дар рубоиёти Давлат Сафар ҳамаи ин анъанаҳо ҷой доранд. Дар баробари ин ӯ кӯшидааст домани мавзӯъҳои рубоиро васеътар карда, бештар ба тасвир рӯй оварад ва аз ин роҳ як силсила рубоиҳои тасвирие офаридааст, ки дар навъи худ падидаи тоза аст. Дуто аз чунин рубоиҳоро ба гунаи намуна манзури хонанда мегардонем:

 

Дар бистари кӯҳ шаб кушояд гесӯ,

Дар панҷаи боди рав бисояд гесӯ.

Хуршед зи пушти кӯҳ раҳ мепӯяд,

То духтари шаб ҷамъ намояд гесӯ.

 

* * *

Хандидани тифли рӯзро субҳ кӣ дид?

Аз синаи моҳтоб шаб шир макид.

Сурхии шафақ чӣ буд дар тавлидаш?

Хуршед ба теғи нур нофаш бибурид.

 

Баъзе рубоиҳои Давлат Сафар аз лиҳози мазмуну оҳанг бо рубоиёти устод Лоиқ ҳамсадоӣ мекунанд, мисли:

 

Хомӯшии мо бонги садо мешиканад,

Ошӯби ҳама ҷавру ҷафо мешиканад.

Ин шишаи номуси маро саҳл магир,

Сад санги маломати туро мешиканад.

 

Давлат Сафар дар шакли мусаммати мураббаъ низ шеърҳои хуб эҷод карда, ба тозагӯиҳо муваффақ шудааст. Шеъри «Ормон»-ро аз он ҷумла метавон ном бурд, ки дар он муҳити деҳа ва ҷузъиёти рафтору кирдорҳои кӯдаки деҳотӣ аз ҷониби нафаре, ки акнун шахси солори шаҳрнишин шудааст, бо пазмонии дилхароше ёд мешавад:

…Субҳ мехезаму бар пушти дарам менигарам,

Шоядо кӯдакиям дар паси дар омадааст?

Лек метарсам аз он ҳам, ки маро нашносад,

Ё ки бигрехта аз пеши падар омадааст?

 

Лаззати кӯдакиву деҳаи ман буду гузашт,

Оби ҷӯ буд магар он, ки дигарбора нагашт.

 

Кӯдакиро дами ҳар шому саҳар мекобам,

Ку бубинам, ба сараш тоқии бахмал дорад?

Ку бубинам, ки сару рӯи харошидаи ӯ

Чӣ нишоне зи ҳамон пайраҳаву тал дорад?...

 

Хонандаи закӣ пай мебарад, ки дар ин шеър акси садои шеъри машҳури устод Лоиқ «Баччагӣ» ҷой дорад. Худи Давлат дар сӯҳбате иқрор кард, ки дерест орзуи навиштани шеъреро бо оҳанги шеъри мазкури Лоиқ дар дил мепарваридааст ва инак шеъре офарид, ки ба он шеър ҳамоҳанг аст, вале бардоштҳои худи ӯро аз олами кӯдакӣ инъикос намудааст.

Дар мусаммати мураббаъи «Руҷӯъ», ки аз аввал то охир бар талмеҳҳои зебову мутаносиб асос ёфтааст, низ ҷаҳони пурлаззати кӯдакии шоир бо имрӯзи ифтихоромези ӯ пайвастааст:

…Хати ожанги рӯям чун хати роҳ

Зи кӯи кӯдакӣ бошад нишона,

Хати тақдири ман пайваст ногоҳ

Ба роҳи санглохи шоирона.

 

Сари зонуи модар гиряи ман

На гиря, балки шеъри кӯдакӣ буд.

Дуои модари шабзиндадорам

«Ҳазорон сол зӣ»-и Рӯдакӣ буд…

 

Дигар ҷаври Зулайхову ғами чоҳ

Чу хоби кӯдакӣ дар дил нагирам.

Ба пайвандони дилбандам бигӯед,

Ки дар Мисри Душанбе ман амирам.

Бубинед, дар ин банд аз як мусаммати мураббаъ шоир то чи андоза пазмонӣ ва ҳиссиёти нозукро нисбат ба деҳа, меҳру эҳтироми бепоёни худро ба волидайн, дилбастагии тарафайни падару модарро нисбат ба якдигар гарму самимӣ ифода кардааст:

Шабе, ки модарам меҳмони ман буд,

Ҳавои шаҳр бӯи деҳа мекард.

Аз он ки қиблагоҳам бистарӣ буд,

Дуову саҷда сӯи деҳа мекард.

 

Дар китоби «Авҷи парвоз» чанд шеъри зебову пурмуҳтавои тамсилӣ низ ҳаст, ки аз пуишу ҷусторҳои эҷодии Давлат Сафар гувоҳӣ медиҳад. Масалан, дар як шеъри озоди кӯтоҳи «Сарбаландӣ» аз ғурури сафедоре сухан меравад, ки ток ба пушташ панҷа задааст. Ин ҷо сухан нисбатан сатҳӣ буда, гӯё ин шеър вуруд ба як мавзӯи тамсилист. Ҳамин мавзӯъ дар шеъри «Таъкид» хеле тафсил ёфта, ба хонанда дар шакли як тамсили мутаммаме пешниҳод гардидааст, ки ҳикмату фалсафаи худро дорад.

Давлат Сафар аз оғози фаъолияти эҷодияш ба шеъри нимоӣ таваҷҷуҳ дошт ва дар китоби «Авҷи парвоз» низ як силсила аз он гуна шеърҳо нашр шудаанд. Одатан ин навъи шеър шаклан кӯтоҳ ва мазмунан фарогир аст. Мутолиаи шеърҳои нимоии Давлат моро ба чунин андеша вомедорад, ки агар аз ин роҳ низ биравад, муваффақ хоҳад шуд. Яке аз ин навъ шеърашро намуна меорем:

 

Хоб дидам, шаб ба рӯи синаам

Чун нишоне ҳалқаи зулфи туро овехтам.

Бӯса кардам ҳамчу парчам

Гӯшаи рӯмоли алвони туро,

Ман шудам пайванди ҳизби ошиқӣ.

Китоби «Авҷи парвоз» гувоҳӣ аз он медиҳад, ки Давлат Сафар шоири ҷӯёву пӯёст. Маҳорати шоирияш дар ҳоли такомул ва доираи мундариҷаи ашъораш ниҳоят васеъ аст: аз гаҳвора то лаҳад, аз пайраҳа то паҳно, аз кӯчаи танги деҳ то олами бекарон, аз лаҳзаву они воҳид то абадият. Инсон, ҷомеа, миллат, Ватан, ишқ, вафо, ростӣ, покӣ, ҷасорат арзишҳое ҳастанд, ки дар шеъри ӯ самимонаву боварбахш ситуда мешаванд. Умедворем, ки пайроҳаи эҷодии Давлат Сафар ба шоҳроҳи адабиёт пайвастанист ва дар ин ҷода ӯ тамоми монеаҳоро паси сар хоҳад кард, чунон ки худ мегӯяд:

 

Дунболи раҳи касе нарафтам ҳаргиз,

Чун бод пайи хасе нарафтам ҳаргиз.

Сад бор дари хонаи дил бишкастанд,

Пушти дари нокасе нарафтам ҳаргиз.

 

3

Давлат Сафар, сарфи назар аз ҷавонӣ ва нисбатан навкорӣ дар адабиёт, хеле ташаббускор ва шуҷоатманд аст, зарофат ва танзи ба худ хос низ дорад, мавридшинос ва сӯҳбаторост.

Тирамоҳи соли 2011 дӯстам Масъуди Сипанд – шоири эронии сокини Амрико меҳмони хонадони мо буд. Ба суҳбат Давлатро низ даъват кардам. Шомгоҳон ҳар се дар ҳавлӣ менишастем ва суҳбат асосан аз адабиёт, хоса шеър, ҷараён меёфт. Ман бештар ба ҷунбуҷули мизбонӣ машғул будаму он ду нафар ба якдигар шеър мехонданд, гӯё мушоира доштанд. Вақте ки Давлат Сафар рубоии 

 

Ошуфтатарин тозанафас чун мо нест,

Дилгиртарин кабки қафас чун мо нест.

Бар даргаҳи лутфи ломакони ҳастӣ

Мо ҳеҷ касему ҳеҷ кас чун мо нест–ро қироат кард, Масъуди Сипанд аз ҷой бархост, дасти ӯро фишурд ва хоҳиш кард, ки чанд рубоӣ барои телевизионаш (ӯ дар Лос-Анжелес телевизиони хусусӣ дорад) бихонад. Ва Давлат барои навор чанд рубоии зебо хонд, ки як-дутоашро ба ёд дорам:

 

Аз кӯча насими субҳ олуфта гузашт,

Нашкаст хумори хеш, ошуфта гузашт.

Асрори нагуфтаи фалакро дишаб

Абри сари пушта бар замин гуфта гузашт.

****

Шаҳбайти дилам дар хати ожанги ту буд,

Оромии дил ба сина аз ҷанги ту буд.

Армони дили шафақсириштам гӯё

Дар субҳи умеди мӯи шабранги ту буд.

 

Ман пеши худ ифтихор мекардам, ки як нафар шоири ҷавони мо бо муаллифи шеъри «Ман ориёиям», ки дар Тоҷикистон ба суруд-хити сиёсии ватандӯстона табдил ёфтааст, дар сатҳи касбии шоирона мушоира дошт. 

Оғози соли 2012 буд, ки рӯзе Давлат Сафар наздам омаду ғазалеро ба дастам дод ва гуфт, ки мехоҳад онро чун намуна ба ҳафтавори «Адабиёт ва санъат» пешниҳод намуда, озмун эълон бикунад, ки шоирон дар ҳамин вазну қофия ғазал бигӯянд. Ғазалро хондам, хуб буд. Мехостам бигӯям, ки ин кор бароят ҳанӯз барвақт аст, сабр кун, вале аз ваҷоҳату лаҳни суханҳояш пай бурдам, ки ӯ тасмим гирифтааст ва шасташро гардонидан нашояд, ҷуръату шуҷоати адабиаш беҷо нест. Ва ғазали Давлат Сафар бо пайомади маблағи муайян мавриди озмун қарор гирифт. Дар натиҷа беш аз 80 ғазал дар пайравии он ғазал ба табъ расид, ки матлааш ин аст:

 

Сабрам агар ки сел шавад, дам намезанам,

Дар об нақши обрӯ барҳам намезанам.

 

Дастандаркорон ғазалҳоро баррасиву таҳлил карда, ба хулосае омаданд, ки ҳеҷ кадом аз онҳо дар пояи ғазали Давлат гуфта нашудааст, биноан ҷои аввал ба касе насиб нашуд ва чанд нафар аз иштирокдорони озмун ҷоизаҳо гирифтанд. Ёдовар шуданам аз ин воқеа ба ин маънист, ки Давлат шоирест, ки шуҷоату ҷуръат ва ба истеъдоди худ бовар дорад. Ин сифатҳо барои шоире, ки мехоҳад сухани худро бигӯяд, нафаси тозае дошта бошад, хеле муҳим аст.

Як воқеаи дигарро мехоҳам ёдовар шавам, ки аз танзу зарофати хоси Давлат Сафар гувоҳӣ медиҳад. Одатан ӯ як шеър ё рубоие эҷод ки кард, телефонӣ бароям мехонад, яъне банда аз шунавандагону хонандагони аввалини тақрибан ҳамаи шеърҳои тозаэҷоди ӯ ҳастам. Рӯзе барномаи маъмули телевизионии «Сайди маънӣ»-ро тамошо мекардам. Зимнан масъулу муаллифи барнома Давлати Раҳмониён ва мусоҳибаш Саидалии Саид байтеро қироат карданду гуфтанд, ки он ба яке аз шоирони сабки ҳиндӣ мансуб аст, вале муаллифашро ном набурданд. Ва пардохтанд ба шарҳу тафсилу тафсири он байт. Тақрибан бист дақиқа онро такроран мехонданду тафсир мекарданд. Ба назару хаёлам чунин менамуд, ки ин байтро куҷое шунидаам ё хондаам. Ниҳоят ба ёдам омад, ки чанде қабл Давлат телефонӣ ғазали навашро бароям хонда буд ва ин байт яқинан матлаи ҳамон ғазал аст. Телефонаш кардам. Пай бурд магар, ки баъди салому алейк хандиду пурсид:

– «Сайди маънӣ»-ро тамошо доред?

– Бале. Ҳамон байт азони ту нест?

– Аз ман аст. Ман ин байтро ба онҳо додаму гуфтам, ки муаллифашро намедонам, вале дақиқан моли кадоме аз шоирони мактаби Бедил аст. Шӯхӣ кардам, онҳо масъаларо сахт ҷиддӣ гирифтанд…

Ҳарду ба завқ хандидем. Он байт чунин аст:

 

Зулфи хоб аст, ки дар шонаи мижгон омад,

Мушкили мардумаки чашм ба сомон омад.

 

Чаҳор маҷмӯаи шеър, ки Давлат Сафар манзури хонандагон намуд, пайки итминонбахшанд аз баҳори шукуфтани табъи ӯ, чунон ки худ мегӯяд:

Меҳр аст агар дурри сухан суфтани мо,

Ишқ аст ба зиндагӣ Ватан гуфтани мо.

Гуфтӣ, ки зи як гул ту маҷӯ пайки баҳор,

Сад пайки баҳор аст ба бишкуфтани мо.

 

Абдураҳмони АБДУМАННОН

Чоршанбе, Март 17 2021

 Ман мухлиси газетаи СССР мебошам ва чун газетаи мардумист ва мардум метавонанд дар саҳифаҳои он дарди дил кунанд, чанд пешниҳод дорам. Имрӯз каналҳои радиёии Тоҷикистон бисёр зиёданд ва мардум ҳам ба ин радиоҳо гӯш мекунанд. Яке аз минбари пахши ин радиоҳо, нақлиёти мусофирбар мебошад. Дар Душанбе, маъмулан “таксиҳо” радиои ватанӣ гӯш мекунанд, аммо дар хатсайри автобусу тролейбусҳо ин кор камтар ба чашм мехӯрад. Бояд пахши барномаҳои радиоҳои ватаниро, ҳар чи сареътар дар автобусу тролейбусҳо ҳам ба роҳ монем. Хушбахтона имрӯз, радиоҳое чун “Ватан”, “Тоҷикистон”, “Имрӯз” ва ғ. мухлисони зиёде доранд. Барои мисол барномаи “Мошинатон вайрон шуд”-и “Радиои Ватан” яке аз сермухлистарин баномаҳост.

Санам Пирназарова, сокини шаҳри Душанбе 

 

Чоршанбе, Март 10 2021

 

Ситсилиябону Бакалейшик соли 1911 дар шаҳри Любечи вилояти Чернигови Украина ба дунё омадааст. Ин бонуи ҳушманди яҳудитабор Донишгоҳи Киевро бо ихтисоси эроншиносӣ хатм карда, миёни мардуми эронитабори Маскав ҳамчун Силсилабону маъруф гардид. Силсилабону дар синни 18 солагӣ ба Самарқанд меояд ва дар инҷо бо Абулқосим Лоҳутӣ ошно мегардад. Лоҳутӣ он шабу рӯз мухбири рӯзномаҳои “Правда” ва “Известия” дар Ӯзбекистон буд. Лоҳутӣ ва Силсилабону соли 1930 издивоҷ карда, баъди чанде соҳиби духтарча мешаванду ба ӯ Лайлӣ ном мегузоранд. Лайлӣ низ мисли модараш эроншинос мешавад. Лоҳутӣ ва Силсилабону инчунин соҳиби 1 писар бо номи Гев буданд, ки касби рӯзноманигориро ихтиёр мекунад. Лоҳутӣ ва Силсилабону дар Маскав дар 1  хонаи 1 ҳуҷрагӣ зиндагӣ мекарданд ва танҳо соли 1937 бо дахолати бевоситаи И.Сталин, ки бо Лоҳутии инқилобчии интернатсионалист дӯстии бесовита дошт,  соҳиби хонаи бузурге шуданд.

Зиндагии фақирона

   Силсилабону ба тарҷумаи ашъори классикони форсу-тоҷик машғул буд ва “Шоҳнома”-ро аз форсӣ ба русӣ тарҷума менамуд. Лоҳутӣ дар тарҷумаи ҷилди аввали ин шоҳасар ба Силсилабону кӯмак мекард. Барои эҷоди фазои беҳтари корӣ, ин зану шавҳар ба деҳаи Ивановкаи назди Маскав мекӯчанд. Бону ва Лоҳутӣ зиндагии фақиронае доштанд, аммо зани шоир ҳеҷ гоҳ аз вазъи иқтисодиаш шикоят намекард. Рӯзи кории Силсилабону соати 4-5 и субҳ оғоз мегардид ва танҳо шаб поён меёфт. 

Зани Хрушев ва “Шоҳнома”

 Тарҷумаи “Шоҳнома” чандин сол тӯл кашид ва барои чопаш низ дар оғоз иҷозат намедоданд. Аз ҷумла Институти шарқшиносии Академияи улуми Маскав зидди чопи “Шоҳнома”-и Бону буд. Лоҳутӣ ҳатто бо директори ин Институт ҷанҷол ҳам кард. Вале бе натиҷа!

Соли 1955 роҳбари Ҳиндустон Ҷавоҳирлол Неру бо сафари корӣ ба СССР омада, бисёр таассуф хурд, ки ҳатто 1 тарҷумаи русии “Шоҳнома” вуҷуд надорад. Ин суханони Неру сабаб гардиданд, ки ҳукумати советӣ ба чопи “Шоҳнома” иҷозат дод. Ҷилди аввали ин китоб соли 1957 ба чоп расид ва Лоҳутӣ ҳам дар ҳамон сол аз дунё рафт. Ҷилди 2-юми ин шоҳасар бошад, танҳо бо дахолати зани Хрушёв, Нина Петровна рӯи чоп омад.    

Хизмати барҷаста ба адабиёти тоҷику рус

Баъди сари Лоҳутӣ низ ҳамсари бовафояш то охир барои шоир хизмат кард. Силсилабону тамоми асарҳои Лоҳутиро ба русӣ тарҷума карда, мардуми советӣ дар 15 республика бо каломи ин шоири ширинсухан ошно гардид. Дар баробари ин, Силсилабону инчунин ашъори шоирони классикии адабиёти форсу-тоҷик Хайём, Рудакӣ, Румӣ, Саъдӣ ва Ҳофизро аз форсӣ ба русӣ тарҷума кардааст. Хусусан 38 рубоии Хайёмро хеле зебо тарҷума намуд. Ин китоб дар Тоҷикистон ба нашр расид, вале бисёр камчин буд. Тарҷумаи “Найнома”-и Маснавӣ низ яке аз корҳои шоистаи Силсилабону ба шумор меравад. 

  Умуман хизматҳои ин бонуи гиромӣ дар рушди адабиёти мо бисёр беназиранд. Маҳз ин хизматҳояшро ба инобат гирифта, дар Тоҷикистон ба ӯ унвони Ходими шоистаи фарҳанги РСС Тоҷикистон дода шуд. 

Силсилабону моҳи январи соли 1998 дар Маскав даргузашт ва ҳамон ҷо ба хок супорида шуд. 

 

Зокирҷон Бобоев, махсус барои СССР

 

Панҷшанбе, Фев 25 2021

(Назар дар пасманзари матлаби С. Мизроб «ВАҚТЕ КӮДАКИ ТОҶИК ТУФЛИИ ХОРИҶИРО МЕЛЕСАД»СССР№5(646))

Дуруд бар СССР! Мақоларо хондам. Ин дар ҳақиқат проблемаи №1-и давлату миллати тоҷик аст.Чанд сол муқаддам вобаста ба кор, ноболиғеро аз маркази тарбияи кудакони Волгоград овардем. Чун бо директори ин марказ, 1 зани рус дар тамос шудам, ӯ изҳор дошт, ки падару модари чиркинаш ӯро ба марказ оварда партофтаву рафтанд ва то ҳол маблағи нигоҳдории ин тифлро (тахминан 6 ҳазор сомонӣ, ки маблағро ҳукумати н. Балхӣ дод) насупоридаанд ва ягон бор дар зарфи 1 сол ба хабаргирии ин тифлашон мисли дигар миллатҳо наомаданд! Ба ин директор-бонуи рус иброз доштам, ки миллати мо ҳеч гоҳ ифлос набуду нест ва маънои тоҷик-тоҷдориву тозагиро аз ифода мекунаду фарзанддӯстдорем ва ин писарак на тоҷик, балки миллаташ аз лулиён аст!

Бонуи рус изҳор дошт, ки ман замоне дар шаҳри Фурунзе мезистам ва хуб медонистам, ки зеботарин миллат ва тозаю озода дар Осиёи Миёна тоҷиконанд ва дар дилам нисбати падару модари сиёҳтобу чиркини ин писарак оиди тоҷик буданашон шубҳа афтод, лек дар шаҳодатномаи таваллуди кӯдак падар ва модараш тоҷик навишта шудааст! 

Баъди 4 рӯз дар бораи галлаи лӯлиёни кишварамон, ки бо кӯдакони сершумори чиркин дар аэропорти Иркутск дар болои фарш хобу хӯр карда, аз мусофирон пул металабиданд, бо номи "инҳо тоҷиконанд" хондам! Ба хулосае омадам, ки тариқи нашрияи сернашр ва сернуфузи кишварамон "Минбари халқ" проблемаи ҷойдоштаро пешниҳоди чомеъа намоям. Мақола нашр гаштаву мардум онро худ пазируфтанд.

ЗАГС ва Бахши шиносномадиҳӣ Тоҷикро таҳқир мекунанд!!!

Тибқи қонунҳои кишвар шиноснома бо мӯҳри «Тоҷик» ба шахсе дода мешавад, ки волидайн ва ё яке аз онҳо тоҷик аст. Дар чунин ҳоле, ки ҳоло бахшҳои шиносномадиҳӣ ва ЗАГС ба ҳар ғайритоҷик, хосатан лӯлиҳо шиносномаю зодномаро бо номи пурифтихори "миллаташ тоҷик" дода истодаанд, ҷуз таҳқири миллату давлат чизе беш нест! Ҳамон вақт кайд намуда будам, ки тибқи қонунҳои СССР лӯлиҳои кишвари мо замони шӯравӣ ба категорияи шахсони бетабаа дохил мешуданд (ин масъаларо дар юрфак ҳатто хонда будем!) ва ба онҳо додани шиноснома ҷоиз нест! Зеро онҳо чун шахси бетабаа (лицо без гражданства) шинохта мешаванд ва чунин категорияи қабилаҳо дар саросари олам ва ҳатто кишварҳои мутаммадини демократӣ ҳоло низ амал мекунад! Ба онҳо тибқи қонун шаҳодатнома оиди шахсият бояд дода шавад, ки рангаш монанд ба шиносномаҳои кишвар аст. 

Вале барои ман нофаҳмост, ки чаро мақомоти шиносномадихии ВКД ва ЗАГС-и Вазорати адлия то ҳол ба ин амали нангин машғуланд?! Хол он, ки шиносномаю зоднома бо навиштаҷоти "миллаташ тоҷик" додан ин амали тамоман ғайриқонунист ва он ҷавобгарӣ низ дорад!!! Дар ҳамон мақолаи ёдшуда иброз дошта будам, ки ба лӯлиён агар шаҳрвандиро хоҳанд, паспорт бо номи "миллаташ лӯлӣ» ва ё «ҷӯгӣ" дода шавад! Мутаасифона, аз он замон 10 сол гузашту аз санг садое ҳасту аз нухбагони миллат не! Ва додани шиносномаю зоднома бо графаи "миллаташ тоҷик" нисбати лӯлиён давом дорад: Аз мост, ки бар мост!

Обрӯрези Тоҷик ҷӯгист ё Вазорати Адлия?

Ин лӯлиҳо аллакай солҳои 90-уми асри пор села - села ба ҷумҳуриҳои назди Балтика-Эстония, Литва ва Латвия рафта, бо табличкаҳои "Помогите таджику!" миллати озодаи моро шарманда карда буданд. Ҳамон вақт буд, ки бо дастури Ислом Каримов дар кишвари ҳамсоя ба ҳамаи лӯлиҳои Осиёи Миёна шиноснома бо навштани миллаташ тоҷик барои шарманда кардани миллату давлати мо дода мешуд! Албата, аз тарафи дигар, лӯлиҳо то ҷое ифтихороти миллати мо низ ҳастанд (ҳамон миллатҳо қадима ва соҳибфарҳангу давлатдор маҳсуб мешаванд, ки дар таркибашон яҳудӣ ва ҷӯгӣ доранд, мисли русҳо, украинҳо, руминҳо, франсузу немису англису испаниву португаливу форсҳо. Хушбахтона, дар Осиёи Миёна чунин миллати яҳуду лӯлидор танҳо Тоҷик аст!), лекин ҳар кору амал бояд дар доираи қонунҳои амалкунандаи кишвар роҳандозӣ гардад. Миллати арҷманди Тоҷик, мисли бархе аз миллатҳо, ба "зиёднависии сунъӣ" хеч ниёзе надорад. Мо Метавонем!

Варқа Зайниддинов

Ҳуқуқшинос

Аз СССР: Газетаи мардумӣ навишта буд, менависад ва хоҳад навишт: 

-Ба ҷӯгӣ набояд мӯҳри Тоҷик гузошт, зеро худашон миллаташонро лӯлӣ, ҷӯгӣ, қаввол мегӯянд, на ТОҶИК.

  Муаллифи навбатии мо бошад, қонунан исбот мекунад, лӯлиҳо шахсияти бе шаҳрвандӣ-лицо без гражданство будаанд, ҳатто дар даврони СССР-и бузург ва абарқудрат. Онҳо дар РСС Тоҷикистон ҳаргиз паспорти тоҷик надоштанд! Пас чӣ балое задааст, ки ЗАГС ва бахши шиносномадиҳии ВКД ба онҳо тӯли 30 соли истиқлолият паспорт бо мӯҳри Тоҷик медиҳанд? Ин ҷо чӣ нақши калидӣ дошта бошад? Шояд пул? Мушкил нест масъаларо ҳаллу фасл кардан. Муфаттишон 20-30 лӯлии соҳиби паспорти маҳаллӣ ва хориҷиро даъват кунанду сӯҳбат гузаронанд, ки онҳо бо чӣ роҳе паспорт гирифтаву Русия ба гадоӣ мераванд ва ба гуфтаи Аловиддин Абдуллоеви номӣ «Кори хирс тамом!».

Мо посухи расмии Раиси парлумони касбӣ ва Вазири Адлияи кишварро дар ин маврид интизорем. Мавзуъро пайгир мемонем. Мо Метавонем!

 

саҳ 3 аз 65

Китобҳо

Flag Counter